Prawo Nowych Technologii

Ustawy i wyroki

Viewing posts from the Ustawy i wyroki category

Wyrok TS UE z dnia 23 stycznia 2014 w sprawie C-355/12 (Nintendo vs PC Box)

WYROK TRYBUNAŁU (czwarta izba)

z dnia 23 stycznia 2014 r.

Dyrektywa 2001/29/WE – Prawo autorskie i prawa pokrewne w społeczeństwie informacyjnym – Pojęcie środków technologicznych – Mechanizm zabezpieczający – Urządzenie i komplementarne produkty objęte ochroną – Podobne komplementarne urządzenia, produkty lub części składowe pochodzące od innych przedsiębiorstw – Wykluczenie wszelkiej interoperacyjności między nimi – Zakres wspomnianych środków technicznych – Znaczenie

W sprawie C-355/12

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Tribunale di Milano (Włochy) postanowieniem z dnia 22 grudnia 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 26 lipca 2012 r., w postępowaniu:

Nintendo Co. Ltd,

Nintendo of America Inc.,

Nintendo of Europe GmbH

przeciwko

PC Box Srl,

9Net Srl

TRYBUNAŁ (czwarta izba),

w składzie: L. Bay Larsen, prezes izby, K. Lenaerts, wiceprezes Trybunału, pełniący obowiązki sędziego czwartej izby, M. Safjan (sprawozdawca), J. Malenovský i A. Prechal, sędziowie,

rzecznik generalny: E. Sharpston,

sekretarz: A. Impellizzeri, administrator,

uwzględniając pisemny etap postępowania i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 30 maja 2013 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

–        w imieniu Nintendo Co. Ltd, Nintendo of America Inc. oraz Nintendo of Europe GmbH przez M. Howe’a, QC, L. Lane, barrister, R. Blacka, C. Thomasa i D. Nicklessa, solicitors, oraz przez G. Mondiniego i G. Bonellego, avvocati,

–        w imieniu PC Box Srl przez S. Guerrę, C. Benellego oraz S. Fattorini, avvocati,

–        w imieniu rządu polskiego przez B. Majczynę i M. Szpunara, działających w charakterze pełnomocników,

–        w imieniu Komisji Europejskiej przez E. Montaguti i J. Samnaddę, działające w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 19 września 2013 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 6 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. L 167, s. 10 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 17, t. 1, s. 230).

2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Nintendo Co. Ltd, Nintendo of America Inc. i Nintendo of Europe GmbH (zwanymi dalej łącznie „przedsiębiorstwami Nintendo”) a PC Box Srl (zwaną dalej „spółką PC Box”) oraz 9Net Srl (zwaną dalej „spółką 9Net”) w przedmiocie sprzedaży przez spółkę PC Box „mod chips” i „game copiers” (zwanych dalej „urządzeniami spółki PC Box”) za pośrednictwem strony internetowej stworzonej przez spółkę PC Box i przechowywanej na serwerach spółki 9Net.

 Ramy prawne

 Prawo międzynarodowe

3        Zgodnie z art. 2 ust. 1 Konwencji o ochronie dzieł literackich i artystycznych, podpisanej w Bernie w dniu 9 września 1886 r. (akt paryski z dnia 24 lipca 1971 r.), w brzmieniu uwzględniającym zmiany z dnia 28 września 1979 r.:

„Określenie »dzieła literackie i artystyczne« obejmuje wszystkie dzieła literackie, naukowe i artystyczne, bez względu na sposób lub formę ich wyrażenia […]”.

 Prawo Unii

 Dyrektywa 2001/29

4        Motywy 9 i 47–50 dyrektywy 2001/29 stanowią:

„(9)      Wszelka harmonizacja praw autorskich i pokrewnych [prawa autorskiego i praw pokrewnych] opiera się na wysokim poziomie ochrony, odkąd [ponieważ] prawa te mają zasadnicze znaczenie dla twórczości intelektualnej. […]

[…]

(47)      Rozwój technologiczny pozwoli podmiotom praw autorskich wykorzystywać środki technologiczne mające na celu uniemożliwienie lub ograniczenie działań, na które nie zezwolili podmiotom [nie zezwoliły podmioty] praw autorskich, praw pokrewnych lub praw sui generis w odniesieniu do bazy danych. Istnieje jednak ryzyko rozwoju nielegalnych form działalności zmierzających do umożliwienia lub ułatwienia obchodzenia zabezpieczenia technicznego przewidzianego przez te środki. W celu uniknięcia wyrywkowych podejść prawnych, które mogą ograniczać funkcjonowanie rynku wewnętrznego, istnieje potrzeba zapewnienia zharmonizowanej ochrony prawnej przed obchodzeniem skutecznych zabezpieczeń technologicznych oraz przeciw zaopatrzeniu w urządzenia i produkty lub usługi służące temu celowi.

(48)      Taka ochrona prawna powinna dotyczyć środków technologicznych, które pozwalają skutecznie ograniczyć działania, na które podmioty praw autorskich nie wydały zezwolenia, praw pokrewnych lub praw sui generis w odniesieniu do baz danych [na które podmioty praw autorskich, praw pokrewnych lub praw sui generis w odniesieniu do baz danych nie wyraziły zgody], nie utrudniając jednak normalnego funkcjonowania sprzętu elektronicznego i jego technologicznego rozwoju. Taka ochrona prawna nie zobowiązuje do projektowania urządzeń, produktów, części składowych lub usług odpowiadających środkom technologicznym [dostosowania urządzeń, produktów, części składowych lub usług do wspomnianych środków technologicznych], o ile te urządzenia, produkty, części składowe lub usługi nie są objęte zakazem art. 6. Taka ochrona prawna powinna respektować zasadę proporcjonalności i nie powinny być zabronione urządzenia lub działania, których istotny handlowy cel i wykorzystanie jest inny, niż obchodzenie ochronnych środków technicznych. Ochrona ta nie powinna w szczególności stanowić przeszkody dla badań nad kryptografią.

(49)      Ochrona prawna środków technologicznych nie narusza stosowania przepisów krajowych, które mogą zabraniać posiadania do celów prywatnych urządzeń, produktów lub części składowych przeznaczonych do obchodzenia środków technologicznych.

(50)      Taka zharmonizowana ochrona prawna nie wpływa na przepisy szczegółowe w sprawie ochrony, zgodnie z dyrektywą [Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Dz.U. L 111, s. 16)]. W szczególności nie powinna być stosowana do ochrony środków technologicznych używanych w powiązaniu z programami komputerowymi, która została wyłącznie podjęta w wyżej wymienionej dyrektywie. Nie powinna ona ani powstrzymywać, ani utrudniać rozwoju lub wykorzystywania jakiegokolwiek środka umożliwiającego obchodzenie środków technicznych koniecznych dla wykonywania działań realizowanych zgodnie z art. 5 ust. 3 lub art. 6 dyrektywy [2009/24]. Artykuł[y] 5 i 6 niniejszej dyrektywy [wspomnianej dyrektywy] w sposób wyłączny przewidują [określają jedynie] wyjątki dotyczące […] wyłącznych praw obowiązujących w odniesieniu do programów komputerowych”.

5        Artykuł 1 dyrektywy 2001/29 stanowi:

„1.      Niniejsza dyrektywa dotyczy ochrony prawnej praw autorskich i pokrewnych w ramach rynku wewnętrznego, ze szczególnym uwzględnieniem społeczeństwa informacyjnego.

2.      Poza przypadkami wymienionymi w art. 11 niniejsza dyrektywa pozostawia niezmienione przepisy wspólnotowe i w żaden sposób nie narusza tych przepisów dotyczących:

a)      ochrony prawnej programów komputerowych;

[…]”.

6        Artykuł 6 ust. 1–3 tej dyrektywy przewiduje:

„1.      Państwa członkowskie przewidują stosowną ochronę prawną przed obchodzeniem skutecznych środków technologicznych przez daną osobę, której znane jest lub w zależności od okoliczności musi być znane to, że zmierza […] ona w tym celu.

2.      Państwa członkowskie przewidują stosowną ochronę prawną przed produkcją, przywozem, rozpowszechnianiem, sprzedażą, najmem, reklamą w celach sprzedaży lub najmu lub przed posiadaniem w celach handlowych urządzeń, produktów lub części składowych oraz świadczeniem usług, które:

a)      stanowią przedmiot promocji, reklamy lub sprzedaży w celu obejścia skutecznych środków technologicznych; lub

b)      posiadają tylko ograniczony, mający handlowe znaczenie cel lub zastosowanie inne niż obejście skutecznych środków technologicznych; lub

c)      są głównie zaprojektowane, produkowane, dostosowane lub realizowane do celu umożliwienia lub ułatwienia obchodzenia skutecznych środków technologicznych.

3.      Do celów niniejszej dyrektywy przez wyrażenie »środki technologiczne« rozumie się wszystkie technologie, urządzenia lub części składowe, które przy normalnym funkcjonowaniu są przeznaczone do powstrzymania lub ograniczenia czynności w odniesieniu do utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, które nie otrzymały zezwolenia od podmiotu praw[…] autorskich lub prawa pokrewnego prawu autorskiemu przewidzianego przez prawo, lub prawa sui generis przewidzianego w rozdziale III dyrektywy 96/9/WE [Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz.U. L 77, s. 20 – wyd. spec. w jęz. polskim, rozdz. 13, t. 15, s. 459)]. Środki technologiczne uważa się za »skuteczne«, jeżeli korzystanie z chronionego utworu lub z innego przedmiotu objętego ochroną jest kontrolowane przez podmioty praw autorskich poprzez zastosowanie kodu dostępu lub mechanizmu zabezpieczenia, takiego jak szyfrowanie, zakłócanie lub każdej innej transformacji utworu lub przedmiotu objętego ochroną lub mechanizmu kontroli kopiowania, które spełniają [ten] cel”.

 Dyrektywa 2009/24

7        Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy 2009/24 brzmi następująco:

„Zgodnie z przepisami niniejszej dyrektywy państwa członkowskie chronią prawem autorskim programy komputerowe w taki sposób, jak dzieła literackie w rozumieniu konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych. Do celów niniejszej dyrektywy pojęcie »programy komputerowe« obejmuje ich przygotowawczy materiał projektowy”.

 Prawo włoskie

8        Artykuł 102c legge n. 633 – Protezione del diritto d’autore e di altri diritti connessi al suo esercizio (ustawy nr 633 o ochronie praw autorskich i praw pokrewnych związanych z ich wykonywaniem) z dnia 22 kwietnia 1941 r. (GURI nr 166 z dnia 16 lipca 1941 r.), ze zmianami wprowadzonymi przez decreto legislativo n. 68 – Attuazione della direttiva 2001/29/CE sull’armonizzazione di taluni aspetti del diritto d’autore e dei diritti connessi nella società dell’informazione (dekret ustawodawczy nr 68 dokonujący transpozycji dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym) z dnia 9 kwietnia 2003 r. (dodatek zwyczajny do GURI nr 87 z dnia 14 kwietnia 2003 r.), stanowi:

„1.      Podmioty praw autorskich i praw pokrewnych oraz prawa, o którym mowa w art. 102a ust. 3 [dotyczącego baz danych], mogą stosować wobec utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną skuteczne zabezpieczenia techniczne obejmujące wszelkie środki technologiczne, urządzenia lub części składowe, które przy normalnym ich funkcjonowaniu są przeznaczone do powstrzymania lub ograniczenia czynności, na które podmioty tych praw nie wyraziły zgody.

2.      Środki technologiczne uważa się za skuteczne, jeżeli korzystanie z utworu lub z innego przedmiotu objętego ochroną jest kontrolowane przez podmioty praw poprzez zastosowanie kodu dostępu lub mechanizmu zabezpieczenia, takiego jak szyfrowanie, zakłócanie lub każda inna transformacja utworu lub przedmiotu objętego ochroną, lub mechanizmu kontroli kopiowania, które spełniają cel ochronny.

3.      Niniejszy artykuł nie stoi na przeszkodzie stosowaniu przepisów dotyczących programów komputerowych, o których mowa w tytule I rozdział IV część VI”.

 Postępowanie główne i pytania prejudycjalne

9        Przedsiębiorstwa Nintendo, będące członkami grupy zajmującej się tworzeniem i produkcją gier wideo, sprzedają dwie kategorie produktów dla gier wideo, a mianowicie przenośne konsole gier wideo, konsole „DS” i stacjonarne konsole gier wideo, konsole „Wii”.

10      Przedsiębiorstwa Nintendo zastosowały środki technologiczne, a mianowicie zamontowany w konsolach system uwierzytelnienia oraz kod zaszyfrowany na nośniku, na którym zapisane są gry wideo chronione prawem autorskim. Powyższe środki uniemożliwiają korzystanie z nielegalnych kopii gier wideo. Gry, które nie są opatrzone kodem, nie mogą być odtwarzane na żadnym z dwóch rodzajów urządzeń sprzedawanych przez przedsiębiorstwa Nintendo.

11      Z postanowienia odsyłającego wynika również, że owe środki technologiczne nie pozwalają na odtwarzanie na konsolach programów, gier i, ogólnie, treści multimedialnych niepochodzących od Nintendo.

12      Przedsiębiorstwa Nintendo stwierdziły istnienie urządzeń spółki PC Box, które w momencie zainstalowania ich w konsoli pozwalają na obejście systemu zabezpieczenia zamontowanego na sprzęcie (hardware) i korzystanie z nielegalnych kopii gier wideo.

13      Uważając, że podstawowym celem urządzeń spółki PC Box jest obchodzenie i unikanie technologicznych środków zabezpieczenia gier Nintendo, przedsiębiorstwa Nintendo pozwały spółkę PC Box i spółkę 9Net do Tribunale di Milano.

14      Spółka PC Box zajmuje się sprzedażą oryginalnych konsoli Nintendo wraz z pakietem oprogramowania, na który składają się aplikacje niezależnych producentów („homebrews”), stworzone specjalnie w celu wykorzystania ich w tych konsolach, które to wykorzystanie wymaga uprzedniego zainstalowania urządzeń spółki PC Box dezaktywujących wbudowane urządzenia stanowiące technologiczny środek zabezpieczenia.

15      Zdaniem spółki PC Box rzeczywistym celem przedsiębiorstw Nintendo jest uniemożliwienie korzystania z niezależnego oprogramowania, które nie stanowi nielegalnej kopii gier wideo, lecz służy odtwarzaniu na konsolach plików w formacie MP3, filmów i wideo w celu pełnego wykorzystania tych konsoli.

16      Sąd odsyłający uważa, że ochrona gier wideo nie może ograniczać się do tej przewidzianej w odniesieniu do programów komputerowych. W istocie, nawet jeżeli podstawą funkcjonowania gier wideo jest bowiem program komputerowy, program ten jest uruchamiany i działa zgodnie z wcześniej ustalonym przez twórców tych gier schematem narracyjnym, ukazując zbiór obrazów i dźwięków wykazujący pewną autonomię konceptualną.

17      Wspomniany sąd zastanawia się, czy wprowadzenie technologicznych środków zabezpieczenia takich jak te będące przedmiotem sporu w postępowaniu głównym, z których korzystają przedsiębiorstwa Nintendo, nie wykracza poza ramy ustanowione w tym celu przez art. 6 dyrektywy 2001/29 interpretowany w świetle motywu 48 tej dyrektywy.

18      W powyższych okolicznościach Tribunale di Milano postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)      Czy wykładni art. 6 dyrektywy [2001/29] w związku z motywem 48 tej dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że ochrona zabezpieczających środków technologicznych związanych z utworami lub przedmiotami objętymi ochroną prawa autorskiego może rozciągać się również na system produkowany i sprzedawany przez to samo przedsiębiorstwo, w ramach którego na sprzęcie (hardware) zostało zainstalowane urządzenie mające rozpoznawać na odrębnym nośniku zawierającym podlegający ochronie utwór (grę wideo produkowaną przez to samo przedsiębiorstwo, jak też przez podmioty trzecie, będące podmiotami praw do podlegających ochronie utworów) kod dostępu, w którego braku rzeczony utwór nie może być odtwarzany i używany w ramach tego systemu, który, wraz urządzeniem stanowiącym jego część, wyklucza w ten sposób wszelką interoperacyjność z komplementarnymi urządzeniami i produktami niepochodzącymi od przedsiębiorstwa produkującego sam system?

2)      Czy wykładni art. 6 dyrektywy [2001/29] w związku z motywem 48 tej dyrektywy – w razie konieczności dokonania oceny, czy wykorzystanie produktu lub części składowej do obejścia technologicznego środka zabezpieczającego przeważa nad innymi celami lub formami wykorzystania, które są istotne z handlowego punktu widzenia – można dokonywać w ten sposób, że sąd krajowy powinien odwołać się do kryteriów oceny kładących nacisk na szczególne przeznaczenie przypisane tym produktom lub częściom przez podmiot praw do produktu zawierającego treści objęte ochroną, czy też raczej alternatywnie lub uzupełniająco sąd ten powinien odwołać się do kryteriów ilościowych opartych na skali porównywanych form wykorzystania lub kryteriach jakościowych związanych z charakterem i znaczeniem takich form wykorzystania?”.

 W przedmiocie pytań prejudycjalnych

19      Poprzez swoje pytania, które należy przeanalizować łącznie, w pierwszej kolejności sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy dyrektywę 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie skutecznego środka technologicznego w rozumieniu art. 6 ust. 3 wspomnianej dyrektywy może obejmować środki technologiczne polegające głównie na wyposażeniu w system uwierzytelnienia nie tylko nośnika, na którym zapisany jest chroniony utwór taki jak gra wideo, tak aby chronić go przed działaniami, na które nie wyraził zgody podmiot praw autorskich, ale również urządzeń przenośnych lub konsoli służących zapewnieniu dostępu do tych gier i korzystaniu z nich.

20      W drugiej kolejności sąd odsyłający zwraca się do Trybunału z pytaniem dotyczącym zasadniczo kryteriów, według których należy oceniać zakres ochrony prawnej przed obchodzeniem skutecznych środków technologicznych w rozumieniu art. 6 dyrektywy 2001/29. W szczególności sąd ten zmierza do ustalenia, czy w rozpatrywanym zakresie istotne są, po pierwsze, szczególne przeznaczenie przypisywane przez podmiot praw do produktu zawierającego treści objęte ochroną, takiego jak konsole Nintendo, i po drugie, zasięg, charakter i skala użycia urządzeń, produktów lub części składowych pozwalających na obejście wspomnianych skutecznych środków technologicznych, takich jak urządzenia spółki PC Box.

21      W tym względzie na wstępie należy wskazać, że zgodnie ze swym art. 1 ust. 1 dyrektywa 2001/29 dotyczy ochrony prawnej praw autorskich i pokrewnych, które obejmują wyłączne prawa twórców do ich utworów. Jeżeli chodzi o utwory takie jak programy komputerowe, podlegają one ochronie prawa autorskiego, pod warunkiem że są oryginalne w tym sensie, że stanowią własną twórczość intelektualną ich autora (zob. wyrok z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C‑5/08 Infopaq International, Zb.Orz. s. I‑6569, pkt 35).

22      Gdy chodzi o części utworu, należy stwierdzić, że dyrektywa 2001/29 nie wskazuje na to, że podlegają one innemu reżimowi niż ten dotyczący całego utworu. Wynika z tego, że są one chronione prawem autorskim, jeżeli jako takie przyczyniają się do oryginalności całego dzieła (zob. ww. wyrok w sprawie Infopaq International, pkt 38).

23      Powyższego stwierdzenia nie podważa fakt, że dyrektywa 2009/24 stanowi lex specialis w stosunku do dyrektywy 2001/29 (zob. wyrok z dnia 3 lipca 2012 r. w sprawie C‑128/11 UsedSoft, pkt 56). Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 dyrektywy 2009/24 przewidziana w niej ochrona ogranicza się do programów komputerowych. Tymczasem z postanowienia odsyłającego wynika, że gry wideo takie jak te będące przedmiotem postępowania głównego stanowią złożony materiał obejmujący nie tylko program komputerowy, ale także elementy graficzne i dźwiękowe, które – mimo że zostały zakodowane w języku programowania – mają samoistnie charakter twórczy, niedający sprowadzić się wyłącznie do wspomnianego zakodowania. W zakresie, w jakim gra wideo, w tym wypadku jej elementy graficzne i dźwiękowe, przyczyniają się do oryginalności utworu, są one, wraz z całością danego dzieła, chronione prawem autorskim w ramach reżimu ustanowionego przez dyrektywę 2001/29.

24      W odniesieniu do art. 6 dyrektywy 2001/29 należy zauważyć, że zobowiązuje ona państwa członkowskie do przewidzenia stosownej ochrony prawnej przed obchodzeniem wszelkich skutecznych „środków technologicznych”, które zostały zdefiniowane w art. 6 ust. 3 tego aktu jako wszystkie technologie, urządzenia lub części składowe, które przy normalnym funkcjonowaniu są przeznaczone do powstrzymania lub ograniczenia czynności w odniesieniu do utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną, które nie otrzymały zezwolenia od podmiotu praw autorskich lub prawa pokrewnego prawu autorskiemu przewidzianego przez prawo, lub prawa sui generis przewidzianego w rozdziale III dyrektywy 96/9.

25      Zważywszy, że – jak wynika z art. 2–4 dyrektywy 2001/29 – wspomniane czynności stanowią zwielokrotnianie, publiczne udostępnianie utworów i podawanie ich do publicznej wiadomości, a także rozpowszechnianie oryginału utworów lub ich kopii, ochrona prawna, o której mowa w art. 6 wspomnianej dyrektywy, stosuje się wyłącznie w zakresie dotyczącym ochrony podmiotu rzeczonych praw przed działaniami, dla których wymagana jest jego zgoda.

26      W tym względzie należy stwierdzić, po pierwsze, że omawiana dyrektywa nie daje podstaw, by uznać, iż art. 6 ust. 3 tego aktu nie odnosi się do środków technologicznych takich jak te będące przedmiotem postępowania głównego, które są wbudowane po części w nośniki, na których zapisane są gry, i po części w same konsole i które wymagają wzajemnej interakcji.

27      W istocie, jak wskazała rzecznik generalna w pkt 43 swojej opinii, ze wspomnianego przepisu wynika, iż pojęcie skutecznych środków technologicznych zostało zdefiniowane w sposób szeroki i obejmuje zastosowanie kodu dostępu lub mechanizmu zabezpieczenia takiego jak szyfrowanie, zakłócanie czy też każda inna transformacja utworu lub przedmiotu objętego ochroną, lub mechanizmu kontroli kopiowania. Tego rodzaju definicja jest ponadto zgodna z głównym celem dyrektywy 2001/29, jakim jest – jak wynika z motywu 9 tego aktu – ustanowienie wysokiego poziomu ochrony, zwłaszcza na korzyść twórców, co ma zasadnicze znaczenie dla twórczości intelektualnej.

28      W tych okolicznościach należy stwierdzić, że środki technologiczne takie jak te będące przedmiotem sprawy w postępowaniu głównym, które po części wbudowane są w nośniki, na których zapisane są gry wideo, i po części w same konsole i które wymagają wzajemnej interakcji, mieszczą się w pojęciu skutecznych środków technologicznych w rozumieniu art. 6 ust. 3 dyrektywy 2001/29, o ile celem ich jest powstrzymanie lub ograniczenie działań naruszających prawa podmiotu praw autorskich chronione tą dyrektywą.

29      W drugiej kolejności należy poddać analizie kryteria, według których powinno się oceniać zakres ochrony prawnej przed obchodzeniem skutecznych środków technologicznych w rozumieniu art. 6 dyrektywy 2001/29.

30      Zgodnie z tym, co wskazała rzecznik generalna w pkt 53–63 swojej opinii, analiza tego pytania wymaga uwzględnienia, że ochrona prawna przed czynnościami, na które nie wyraził zgody podmiot praw autorskich, musi, w myśl art. 6 ust. 2 dyrektywy 2001/29 interpretowanego w świetle motywu 48 tego aktu, respektować zasadę proporcjonalności i nie powinna zabraniać urządzeń lub działań, których istotne z handlowego punktu widzenia cel i wykorzystanie są inne niż ułatwienie dokonania takich czynności poprzez obejście zabezpieczenia technicznego.

31      W związku z powyższym rzeczona ochrona prawna przysługuje wyłącznie środkom technologicznym, których celem jest powstrzymanie lub wyeliminowanie w stosunku do utworów czynności nieautoryzowanych przez podmiot praw autorskich, o których mowa w pkt 25 niniejszego wyroku. Wspomniane środki muszą być właściwe z punktu widzenia osiągnięcia tego celu i nie mogą wykraczać poza to co konieczne do jego urzeczywistnienia.

32      W tym kontekście konieczne jest przeanalizowanie, czy inne środki lub środki niepodlegające zainstalowaniu na konsoli mogłyby – zapewniając porównywalny poziom ochrony praw podmiotu praw autorskich – stanowić mniejszą ingerencję w działania osób trzecich niewymagające zgody tego podmiotu lub ustanawiać mniej ograniczeń dla owych działań.

33      W tym zakresie należy zwrócić szczególną uwagę na koszty związane z różnymi rodzajami środków technologicznych, aspekty techniczne i praktyczne ich wprowadzenia oraz rezultaty porównania skuteczności tych różnych rodzajów środków technologicznych w zakresie ochrony praw podmiotu praw autorskich, przy czym skuteczność ta nie musi jednak być absolutna.

34      Oceny zakresu omawianej ochrony prawnej nie można – na co wskazuje rzecznik generalna w pkt 67 swojej opinii – opierać na szczególnym przeznaczeniu konsoli zamierzonym przez podmiot praw autorskich. Powinna ona uwzględniać natomiast kryteria odnoszące się do urządzeń, produktów lub części składowych umożliwiających obejście skutecznych środków technologicznych, ustanowione w art. 6 ust. 2 dyrektywy 2001/29.

35      Ściślej mówiąc, wspomniany przepis zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia stosownej ochrony prawnej przed urządzeniami, produktami lub częściami składowymi, których celem jest obejście skutecznych środków technologicznych, które posiadają tylko ograniczone, mające handlowe znaczenie cel lub zastosowanie inne niż obejście skutecznych środków technologicznych lub które są głównie zaprojektowane, produkowane, dostosowane lub realizowane do celu umożliwienia lub ułatwienia obchodzenia skutecznych środków technologicznych.

36      W tym względzie dla potrzeb zbadania celu wspomnianych urządzeń, produktów czy części składowych, szczególne znaczenie, w zależności od okoliczności, będzie miał dowód na to, w jaki sposób owe urządzenia, produkty czy części składowe są faktycznie używane przez osoby trzecie. Sąd odsyłający może między innymi przeanalizować, jak często urządzenia spółki PC Box są faktycznie wykorzystywane w celu umożliwienia korzystania na konsolach Nintendo z nieautoryzowanych kopii gier Nintendo i gier wyprodukowanych na licencji Nintendo oraz jak często owe urządzenia są wykorzystywane do celów, które nie naruszają praw autorskich do gier Nintendo i do gier wyprodukowanych na licencji Nintendo.

37      W świetle powyższych rozważań odpowiedź na postawione pytania powinna brzmieć: dyrektywę 2001/29 należy interpretować w ten sposób, że pojęcie skutecznego środka technologicznego w rozumieniu art. 6 ust. 3 tej dyrektywy może obejmować środki technologiczne polegające głównie na wyposażeniu w system uwierzytelnienia nie tylko nośnika, na którym zapisany jest chroniony utwór taki jak gra wideo, tak aby chronić go przed działaniami, na które nie wyraził zgody podmiot praw autorskich, ale również urządzeń przenośnych lub konsoli służących zapewnieniu dostępu do tych gier i korzystaniu z nich.

38      Do sądu krajowego należy zweryfikowanie, czy inne środki lub środki niepodlegające zainstalowaniu na konsoli mogłyby – wciąż zapewniając porównywalny poziom ochrony praw podmiotu praw autorskich – stanowić mniejszą ingerencję w działania osób trzecich lub ustanawiać mniej ograniczeń dla owych działań. W tym celu istotne jest w szczególności uwzględnienie kosztów związanych z różnymi rodzajami środków technologicznych, aspektów technicznych i praktycznych ich wprowadzenia oraz rezultatów porównania skuteczności tych różnych rodzajów środków technologicznych w zakresie ochrony praw podmiotu praw autorskich, przy czym skuteczność ta nie musi jednak być absolutna. Do sądu krajowego należy również ustalenie celu urządzeń, produktów czy części składowych umożliwiających obejście wspomnianych środków technologicznych. W tym względzie, w zależności od okoliczności, szczególne znaczenie będzie miał dowód na to, w jaki sposób owe urządzenia, produkty czy części składowe są faktycznie używane przez osoby trzecie. Sąd krajowy może między innymi przeanalizować, jak często omawiane urządzenia, produkty lub części składowe są faktycznie wykorzystywane z naruszeniem praw autorskich oraz jak często są one wykorzystywane do celów, które nie naruszają rzeczonych praw.

 W przedmiocie kosztów

39      Dla stron w postępowaniu głównym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż koszty stron w postępowaniu głównym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (czwarta izba) orzeka, co następuje:

[highlight]

Dyrektywę 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym należy interpretować w ten sposób, że pojęcie skutecznego środka technologicznego w rozumieniu art. 6 ust. 3 tej dyrektywy może obejmować środki technologiczne polegające głównie na wyposażeniu w system uwierzytelnienia nie tylko nośnika, na którym zapisany jest chroniony utwór taki jak gra wideo, tak aby chronić go przed działaniami, na które nie wyraził zgody podmiot praw autorskich, ale również urządzeń przenośnych lub konsoli służących zapewnieniu dostępu do tych gier i korzystaniu z nich. [/highlight]

[highlight] Do sądu krajowego należy zweryfikowanie, czy inne środki lub środki niepodlegające zainstalowaniu na konsoli mogłyby – wciąż zapewniając porównywalny poziom ochrony praw podmiotu praw autorskich – stanowić mniejszą ingerencję w działania osób trzecich lub ustanawiać mniej ograniczeń dla owych działań. W tym celu istotne jest w szczególności uwzględnienie kosztów związanych z różnymi rodzajami środków technologicznych, aspektów technicznych i praktycznych ich wprowadzenia oraz rezultatów porównania skuteczności tych różnych rodzajów środków technologicznych w zakresie ochrony praw podmiotu praw autorskich, przy czym skuteczność ta nie musi jednak być absolutna. Do sądu krajowego należy również ustalenie celu urządzeń, produktów czy części składowych umożliwiających obejście wspomnianych środków technologicznych. W tym względzie, w zależności od okoliczności, szczególne znaczenie będzie miał dowód na to, w jaki sposób owe urządzenia, produkty czy części składowe są faktycznie używane przez osoby trzecie. Sąd krajowy może między innymi przeanalizować, jak często omawiane urządzenia, produkty lub części składowe są faktycznie wykorzystywane z naruszeniem praw autorskich oraz jak często są one wykorzystywane do celów, które nie naruszają rzeczonych praw.

[/highlight]

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 13 maja 2014 r. w sprawie C‑131/12 (Google vs Gonzalez)

WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)

z dnia 13 maja 2014 r.(*)

Dane osobowe – Ochrona osób fizycznych w zakresie przetwarzania tych danych – Dyrektywa 95/46/WE – Artykuły 2, 4, 12 i 14 – Przedmiotowy i terytorialny zakres stosowania – Wyszukiwarki internetowe – Przetwarzanie danych zawartych na stronach internetowych – Wyszukiwanie, indeksacja i przechowywanie tych danych – Odpowiedzialność operatora wyszukiwarki internetowej – Prowadzenie działalności gospodarczej na terenie państwa członkowskiego – Zakres obowiązków spoczywających na tym operatorze oraz praw przysługujących danej osobie – Karta praw podstawowych Unii Europejskiej – Artykuły 7 i 8

W sprawie C‑131/12

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Audiencia Nacional (Hiszpania) postanowieniem z dnia 27 lutego 2012 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 9 marca 2012 r., w postępowaniu

Google Spain SL,

Google Inc.

przeciwko

Agencia de Protección de Datos (AEPD),

Mario Costeja González,

TRYBUNAŁ (wielka izba),

w składzie: V. Skouris, prezes, K. Lenaerts, vice-prezes, M. Ilešič (sprawozdawca), L. Bay Larsen, T. von Danwitz, M. Safjan, prezesi izb, J. Malenovský, E. Levits, A. Ó Caoimh, A. Arabadjiev, M. Berger, A. Prechal i E. Jarašiūnas, sędziowie,

rzecznik generalny: N. Jääskinen,

sekretarz: M. Ferreira, główny administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 26 lutego 2013 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

–        w imieniu Google Spain SL oraz Google Inc, przez F. Gonzáleza Díaza, J. Baña Fosa oraz B. Hollesa, abogados,

–        w imieniu M. Costejy Gonzáleza, przez J. Muñoza Rodrígueza, abogado,

–        w imieniu rządu hiszpańskiego, przez A. Rubia Gonzáleza, działającego w charakterze pełnomocnika,

–        w imieniu rządu greckiego, przez E.-M. Mamounę oraz M. K. Boskovitsa, działających w charakterze pełnomocników,

–        w imieniu rządu włoskiego, przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez P. Gentiliego, avvocato dello Stato,

–        w imieniu rządu austriackiego, przez G. Kunnerta oraz C. Pesendorfer, działających w charakterze pełnomocników,

–        w imieniu rządu polskiego, przez B. Majczynę oraz M. Szpunara, działających w charakterze pełnomocników,

–        w imieniu Komisji Europejskiej, przez I. Martínez del Peral oraz B. Martenczuka, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 25 czerwca 2013 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1        Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 2 lit. b) i d), art. 4 ust. 1 lit. a) i c), art. 12 lit. b) oraz art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych (Dz.U. L 281, s. 31), a także art. 8 karty praw podstawowych Unii Europejskiej (zwanej dalej „kartą”).

2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu, jaki zaistniał pomiędzy Google Spain SL (zwaną dalej „Google Spain”) i Google Inc. a Agencia Española de Protección de Datos (hiszpańską agencją ochrony danych, zwaną dalej „AEPD”) i M. Costeją Gonzálezem w przedmiocie wydanej przez tą agencję decyzji uwzględniającej wniesioną przez M. Costeję Gonzáleza skargę na te dwie spółki i nakazującej Google Inc. przyjęcie środków koniecznych do usunięcia danych osobowych dotyczących M. Costejy Gonzáleza z jej indeksu oraz uniemożliwienie dostępu do tych danych w przyszłości.

 Ramy prawne

 Prawo Unii

3        Dyrektywa 95/46, której określonym w jej art. 1 celem jest ochrona podstawowych praw i wolności osób fizycznych, w szczególności ich prawo do prywatności w zakresie przetwarzania danych osobowych, a także usuwanie przeszkód w swobodnym przepływie tych danych, stanowi w swych motywach 2, 10, 18−20 i 25, co następuje:

„(2)  Systemy przetwarzania danych są tworzone po to, aby służyły człowiekowi; muszą one, niezależnie od obywatelstwa czy miejsca stałego zamieszkania osób fizycznych, szanować ich podstawowe prawa i wolności, szczególnie prawo do prywatności, oraz przyczyniać się do […] dobrobytu jednostek;

[…]

(10)      Celem krajowych przepisów prawa dotyczących przetwarzania danych osobowych jest ochrona podstawowych praw i wolności, szczególnie prawa do prywatności, które zostało uznane zarówno w art. 8 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności [podpisanej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r.] oraz w zasadach ogólnych prawa wspólnotowego; z tego powodu zbliżanie przepisów prawa nie powinno wpłynąć na zmniejszenie ochrony, jaką gwarantują, lecz przeciwnie, musi dążyć do zapewnienia jak najwyższego stopnia ochrony we Wspólnocie;

[…]

(18)      Aby nie dopuścić do pozbawienia jednostek ochrony, do której mają prawo na mocy niniejszej dyrektywy, wszelkie przetwarzanie danych osobowych we Wspólnocie musi być przeprowadzane zgodnie z ustawodawstwem jednego z państw członkowskich; w związku z tym przetwarzanie danych przeprowadzane na odpowiedzialność administratora danych, który prowadzi działalność gospodarczą na terenie państwa członkowskiego, powinno być regulowane przez ustawodawstwo tego państwa;

(19)      Prowadzenie działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego zakłada efektywne i rzeczywiste prowadzenie działań poprzez stabilne rozwiązania; forma prawna prowadzonej działalności gospodarczej, niezależnie czy jest to oddział lub filia [spółka zależna] posiadająca osobowość prawną, nie jest w tym względzie czynnikiem decydującym; w przypadku ustanowienia jednego administratora danych na terytorium kilku państw członkowskich, szczególnie w postaci filii [spółki zależnej], musi on zapewnić, w celu uniknięcia obejścia przepisów krajowych, że każda z prowadzonych działalności gospodarczych będzie spełniać obowiązki wynikające z prawa krajowego;

(20)      Przetwarzanie danych przez osobę prowadzącą działalność w państwie trzecim nie może stać na przeszkodzie ochronie osób fizycznych przewidzianej w niniejszej dyrektywie; w tych przypadkach przetwarzanie danych powinno podlegać przepisom prawa państwa członkowskiego, w którym znajdują się wykorzystywane do tego celu środki oraz powinny istnieć gwarancje zapewniające przestrzeganie w praktyce praw i obowiązków przewidzianych w niniejszej dyrektywie;

[…]

(25)      Zasady ochrony muszą znajdować odzwierciedlenie, z jednej strony w obowiązkach nałożonych na osoby, władze publiczne, przedsiębiorstwa, agencje i inne organy odpowiedzialne za przetwarzanie danych, zwłaszcza w zakresie jakości danych, bezpieczeństwa technicznego, zawiadamiania organu nadzorczego oraz okoliczności, w których może odbywać się przetwarzanie danych, jak również, z drugiej strony, w prawie osób, których dane są przedmiotem przetwarzania, do uzyskania informacji, że takie przetwarzanie danych ma miejsce, do konsultowania danych, żądania poprawek lub nawet sprzeciwu wobec przetwarzania danych w niektórych przypadkach”.

4        Artykuł 2 dyrektywy 95/46 stanowi, że „dla celów tej dyrektywy”:

a)      „[Pojęcie]»[d]ane osobowe«: oznacza wszelkie informacje dotyczące zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej (»osoby, której dane dotyczą«); osoba możliwa do zidentyfikowania to osoba, której tożsamość można ustalić bezpośrednio lub pośrednio, szczególnie przez powołanie się na numer identyfikacyjny lub jeden bądź kilka szczególnych czynników określających jej fizyczną, fizjologiczną, umysłową, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość;

b)       »przetwarzanie danych osobowych« (»przetwarzanie«) oznacza wszelkie operacje lub ciąg operacji dokonywany na danych osobowych, przy użyciu lub bez użycia środków automatycznych, takich jak gromadzenie, zapisywanie, porządkowanie, przechowywanie, dostosowywanie lub zmiana, odzyskiwanie, przeglądanie, wykorzystywanie, ujawnianie przez przesyłanie, rozpowszechnianie lub udostępnianie w inny sposób, zestawianie lub łączenie, blokowanie, usuwanie lub niszczenie;

[…]

d)       »administrator danych« oznacza osobę fizyczną lub prawną, organ publiczny, agencję lub inny organ, który samodzielnie lub wspólnie z innymi określa cele i sposoby przetwarzania danych osobowych; jeżeli cele i sposoby przetwarzania danych są określane w przepisach ustawowych i wykonawczych lub przepisach wspólnotowych, administrator danych może być powoływany lub kryteria jego powołania mogą być ustalane przez ustawodawstwo krajowe lub wspólnotowe;

[…]”.

5        Artykuł 3 tej dyrektywy zatytułowany „Zakres obowiązywania” stanowi w ust. 1, co następuje:

„Niniejsza dyrektywa stosuje się do przetwarzania danych osobowych w całości lub w części w sposób zautomatyzowany oraz innego przetwarzania danych osobowych, stanowiących część zbioru danych lub mających stanowić część zbioru danych”.

6        Artykuł 4 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Odpowiednie prawo krajowe” przewiduje:

„1.      Każde państwo członkowskie stosuje, w odniesieniu do przetwarzania danych osobowych, przepisy prawa krajowego przyjmowane na mocy niniejszej dyrektywy wówczas, gdy:

a)      przetwarzanie danych odbywa się w kontekście prowadzenia przez administratora danych działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego; jeżeli ten sam administrator danych prowadzi działalność gospodarczą na terytorium kilku państw członkowskich, musi on podjąć niezbędne działania, aby zapewnić, że każde z tych przedsiębiorstw wywiązuje się z obowiązków przewidzianych w odpowiednich przepisach prawa krajowego;

b)      administrator danych nie prowadzi działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego, lecz w miejscu, gdzie jego prawo krajowe obowiązuje na mocy międzynarodowego prawa publicznego;

c)      administrator danych nie prowadzi działalności gospodarczej na terytorium Wspólnoty a do celów przetwarzania danych osobowych wykorzystuje środki, zarówno zautomatyzowane jak i inne, znajdujące się na terytorium wymienionego państwa członkowskiego, o ile środki te nie są wykorzystywane wyłącznie do celów tranzytu przez terytorium Wspólnoty.

2.      W okolicznościach określonych w ust. 1 lit. c), administrator danych musi wyznaczyć swojego przedstawiciela na terytorium tego państwa członkowskiego, bez uszczerbku dla postępowań sądowych, jakie mogłyby być podjęte przeciwko samemu administratorowi danych.”

7        Znajdujący się w rozdziale II sekcji I dyrektywy 95/46 art. 6 zatytułowany „Zasady dotyczące jakości danych” brzmi następująco:

„1.      Państwa członkowskie zapewniają, aby dane osobowe były:

a) przetwarzane rzetelnie i legalnie;

b) gromadzone do konkretnych, bezpośrednich i zgodnych z prawem celów i nieprzetwarzane dalej w sposób niezgodny z tymi celami. Dalsze przetwarzanie danych w celach historycznych, statystycznych lub naukowych nie jest uważane za niezgodne z przepisami pod warunkiem ustanowienia przez państwa członkowskie odpowiednich środków zabezpieczających;

c) prawidłowe [właściwe], stosowne oraz nienadmierne w stosunku do celów, dla których są gromadzone i/lub przetwarzane dalej;

d) prawidłowe oraz, w razie konieczności, aktualizowane; należy podjąć wszelkie uzasadnione działania, aby zapewnić usunięcie lub poprawienie nieprawidłowych lub niekompletnych danych, biorąc pod uwagę cele, dla których zostały zgromadzone lub dla których są dalej przetwarzane;

e) przetrzymywane [przechowywane] w formie, która pozwala na zidentyfikowanie podmiotów danych przez czas nie dłuższy niż jest to konieczne do celów, dla których dane były gromadzone lub dla których są przetwarzane dalej. Państwa członkowskie ustanowią odpowiednie środki zabezpieczające dla danych przechowywanych przez dłuższe okresy dla potrzeb historycznych, statystycznych i naukowych.

2.      Na administratorze danych spoczywa obowiązek zapewnienia przestrzegania przepisów ust. 1.”

8        Znajdujący się w rozdziale II, sekcji II dyrektywy 95/46 art. 7 zatytułowany „Kryteria legalności przetwarzania danych” brzmi zaś następująco:

„Państwa członkowskie zapewniają, że dane osobowe mogą być przetwarzane tylko wówczas gdy:

[…]

f)      przetwarzanie danych jest konieczne dla potrzeb wynikających z uzasadnionych interesów administratora danych lub osoby trzeciej, lub osobom [osób], którym dane są ujawniane, z wyjątkiem sytuacji, kiedy interesy takie podporządkowane są interesom związanym z podstawowymi prawami i wolnościami osoby, której dane dotyczą, które gwarantują ochronę na podstawie art. 1 ust. 1.

9        Artykuł 9 tej dyrektywy, zatytułowany „Przetwarzanie danych osobowych i wolność wypowiedzi”, stanowi:

„Państwa członkowskie wprowadzają możliwość wyłączenia lub odstąpienia od przepisów niniejszego rozdziału, rozdziału IV i VI w przypadku przetwarzania danych osobowych wyłącznie w celach dziennikarskich lub w celu uzyskania wyrazu artystycznego lub literackiego jedynie wówczas, gdy jest to konieczne dla pogodzenia prawa do zachowania prywatności z przepisami dotyczącymi wolności wypowiedzi.”

10      Artykuł 12 tej samej dyrektywy, zatytułowany „Prawo dostępu do danych”, przewiduje:

„Państwa członkowskie zapewniają każdej osobie, której dane dotyczą, prawo do uzyskania od administratora danych:

[…]

b)      odpowiednio do przypadku, sprostowania, usunięcia lub zablokowania danych, których przetwarzanie jest niezgodne z przepisami niniejszej dyrektywy, szczególnie ze względu na niekompletność lub niedokładność danych;

[…]”.

11      Artykuł 14 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo sprzeciwu przysługujące osobie, której dane dotyczą”, brzmi następująco:

„Państwa członkowskie przyznają osobie, której dane dotyczą, prawo:

a) przynajmniej w przypadkach wymienionych w art. 7 lit. e) i f), w dowolnym czasie z ważnych i uzasadnionych przyczyn wynikających z jego [jej] konkretnej sytuacji, sprzeciwu co do przetwarzania dotyczących jej danych, z zastrzeżeniem odmiennych postanowień ustawodawstwa krajowego. W przypadku uzasadnionego sprzeciwu przetwarzanie danych przez administratora danych nie może już obejmować tych danych;

[…]”.

12      Artykuł 28 wspomnianej dyrektywy, zatytułowany „Organ nadzorczy”, sformułowany jest w sposób następujący:

„1.      Każde państwo członkowskie zapewni, że jeden lub więcej organów władzy publicznej będzie odpowiedzialnych za kontrolę stosowania na jego terytorium przepisów przyjętych przez państwa członkowskie na mocy niniejszej dyrektywy.

[…]

3.      Każdemu organowi nadaje się w szczególności:

–        uprawnienia dochodzeniowe, takie jak prawo do dostępu do danych, które stanowią przedmiot operacji przetwarzania, oraz prawo do gromadzenia wszelkich informacji potrzebnych mu do wykonywania swoich funkcji nadzorczych;

–        skuteczne uprawnienia interwencyjne, jak np. prawo do […] zarządzania blokady, usunięcia lub zniszczenia danych, nakładania czasowego lub ostatecznego zakazu przetwarzania danych […]

–        […]

Od decyzji organu nadzorczego, co do którego zgłaszane są zastrzeżenia, przysługuje odwołanie do właściwego sądu.

4.      Każdy organ nadzorczy rozpatruje skargi zgłaszane przez dowolną osobę lub przez stowarzyszenie ją reprezentujące, odnośnie do ochrony jej praw i wolności w zakresie przetwarzania danych osobowych. Daną osobę powiadamia się o wyniku rozpatrzenia wniosku.

[…]

6.      Każdy organ nadzorczy jest właściwy, niezależnie od krajowych przepisów dotyczących danego przypadku przetwarzania danych, do wykonywania na terytorium państwa członkowskiego uprawnień powierzonych mu zgodnie z ust. 3. Do każdego organu można się zwrócić z żądaniem wykonania jego uprawnień przez odpowiedni organ innego państwa członkowskiego.

Organy nadzorcze współpracują ze sobą w zakresie koniecznym do wykonywania swoich obowiązków, zwłaszcza poprzez wymianę wszelkich przydatnych informacji.

[…]”.

 Prawo hiszpańskie

13      Dyrektywa 95/46 została transponowana do prawa hiszpańskiego ustawą organiczną nr 15/1999 z dnia 13 grudnia 1999 r. w sprawie ochrony danych osobowych (BOE nr 298 z dnia 14 grudnia 1999 r., s. 43088).

 Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

14      W dniu 5 marca 2010 r. zamieszkały w Hiszpanii hiszpański obywatel M. Costeja González wniósł do AEPD skargę skierowaną przeciwko La Vanguardia Ediciones SL (zwanej dalej „La Vanguardia”), która to spółka publikuje w Katalonii (Hiszpania) wysokonakładowy dziennik, oraz przeciwko spółkom Google Spain i Google Inc. Skarga ta opierała się na tym, że przy wprowadzeniu imienia i nazwiska M. Costejy Gonzáleza do wyszukiwarki grupy Google (zwanej dalej „Google Search”) pojawiał się link do dwóch stron dziennika „La Vanguardia”, odpowiednio z dnia 19 stycznia i 9 marca 1998 r., na których znajdowało się zawierające to imię i nazwisko ogłoszenie w przedmiocie licytacji nieruchomości związanej z ich zajęciem wynikającym z niespłaconych należności na rzecz zakładu zabezpieczeń społecznych.

15      W tej skardze M. Costeja González zwrócił się przede wszystkim o nakazanie spółce La Vanguardia usunięcia lub zmiany tych stron internetowych w taki sposób, by nie pojawiały się na nich jego dane osobowe, lub też wykorzystania przez nią narzędzi udostępnianych przez wyszukiwarki internetowe do ochrony jego danych osobowych. Domagał się on również zobowiązania Google Spain lub Google Inc. do usunięcia lub ukrycia jego danych osobowych w taki sposób, by nie były one ujawniane w wynikach wyszukiwania i powiązane z linkami do publikacji w gazecie La Vanguardia. Mario Costeja González twierdził w tym kontekście, że dotyczące go zajęcie nieruchomości zostało całkowicie zakończone, kwestia ta została rozwiązana już wiele lat temu i że aktualnie nie ma żadnego znaczenia.

16      W wydanej w dniu 30 lipca 2010 r. decyzji AEPD oddaliła tą skargę w zakresie dotyczącym La Vanguardia, uznając, że ta publikacja przez nią rozpatrywanych informacji była prawnie uzasadniona, gdyż nastąpiła na żądanie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, a jej celem było jak najszersze rozpowszechnienie informacji o licytacji tak, aby miała ona jak największą liczbę uczestników.

17      Skarga ta jednak została uwzględniona w zakresie dotyczącym Google Spain i Google Inc. AEPD uznała w tym względzie, że operatorzy wyszukiwarek internetowych podlegają przepisom z zakresu ochrony danych, gdyż dokonują oni przetwarzania danych, za które ponoszą odpowiedzialność oraz działają jako pośrednicy społeczeństwa informacyjnego. AEPD uznała, że ma ona prawo do nakazania usunięcia tych danych i zakazania operatorom wyszukiwarek internetowych dostępu do niektórych z nich, jeśli uzna, iż ich umiejscowienie i stopień rozpowszechnienia mogą naruszać prawo podstawowe do ochrony danych i godności osób w szerokim znaczeniu, które może również obejmować tylko wolę danej osoby, aby dotyczące jej dane nie były znane osobom trzecim. AEPD uznała, że ten obowiązek może spoczywać bezpośrednio na operatorach wyszukiwarek internetowych, bez konieczności usuwania tych danych ze strony internetowej, na której się one znajdują, zwłaszcza w sytuacji, gdy zachowanie tych informacji na tej stronie ma za podstawę przepis prawa.

18      Google Spain i Google Inc. wniosły do Audiencia Nacional dwie osobne skargi, które zostały połączone do celów rozpoznania sprawy.

19      W postanowieniu odsyłającym sąd ten wyjaśnia, że skargi te dotyczą kwestii tego, jakie obowiązki spoczywają na operatorach wyszukiwarek internetowych w zakresie ochrony danych osobowych osób nieżyczących sobie tego, aby pewne informacje, opublikowane na stronach internetowych i zawierające ich dane osobowe umożliwiające połączenie tych informacji z tymi osobami, były umiejscawiane, indeksowane i udostępniane internautom w niedookreślony sposób. Odpowiedź na to pytanie jest uzależniona od tego, w jaki sposób należy dokonywać wykładni dyrektywy 95/46 w kontekście technologii, które pojawiły się już po jej publikacji.

20      W tych okolicznościach Audiencia Nacional postanowiła zawiesić postępowanie i skierowała do Trybunału następujące pytanie prejudycjalne:

„1)      Co się tyczy terytorialnego zakresu stosowania dyrektywy [95/46] i w konsekwencji hiszpańskiego ustawodawstwa ochrony danych osobowych:

a) Czy należy uznać, iż ma miejsce »działalność gospodarcza« w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) [dyrektywy 95/46], gdy zachodzi jeden lub kilka z następujących przypadków:

–        gdy przedsiębiorstwo będące dostawcą wyszukiwania [operator wyszukiwarki internetowej] ustanawia w danym państwie członkowskim biuro lub oddział [oddział lub spółkę zależną], których celem jest promocja i sprzedaż powierzchni reklamowych w wyszukiwarce [przez wyszukiwarkę], której działalność jest skierowana do osób zamieszkujących to państwo,

lub

–        gdy spółka dominująca wyznacza oddział znajdujący [spółkę zależną znajdującą] się w tym państwie członkowskim jako swojego przedstawiciela i jednocześnie jako administratora danych odpowiedzialnego za przetwarzanie dwóch określonych zbiorów, które wykazują związek z danymi klientów, którzy zamówili usługi reklamowe w rzeczonym przedsiębiorstwie,

lub

–        gdy biuro lub oddział [oddział lub spółka zależna] ustanowione w danym państwie członkowskim przekazują swojej spółce dominującej znajdującej się poza Unią Europejską wnioski i żądania kierowane do niej zarówno przez osoby, których dane dotyczą, jak i przez właściwe organy w związku z przestrzeganiem prawa do ochrony danych osobowych, nawet jeśli taka współpraca jest dobrowolna?

b)      Czy art. 4 ust. 1 lit. c) [dyrektywy 94/46] należy interpretować w ten sposób, że »wykorzyst[anie] środk[ów] znajdując[ych] się na terytorium wymienionego państwa członkowskiego« następuje w sytuacji:

–        gdy wyszukiwarka korzysta z robotów internetowych lub tzw. pająków, by zlokalizować i zindeksować treści stron internetowych umieszczonych na serwerach znajdujących w tym państwie członkowskim,

lub

–        gdy wyszukiwarka posługuje się nazwą domeny przypisaną do danego państwa członkowskiego i porządkuje wyszukiwanie i wyniki z uwzględnieniem języka tego państwa członkowskiego?

c)      Czy można uznać za wykorzystanie środków w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c) [dyrektywy 95/46] czasowe przechowywanie informacji zindeksowanych przez wyszukiwarki internetowe? Jeżeli odpowiedź na to ostatnie pytanie będzie twierdząca, czy można uznać, iż ten łącznik występuje, gdy przedsiębiorstwo odmawia wskazania miejsca przechowywania tych indeksów, powołując się na względy konkurencyjności?

d)      Niezależnie od odpowiedzi na wcześniejsze pytania i w szczególności w przypadku, gdyby Trybunał uznał, że nie występują łączniki przewidziane w art. 4 dyrektywy [95/46]:

Czy należy stosować [dyrektywę 95/46] z uwzględnieniem art. 8 [karty], w tym państwie członkowskim, w którym mieści się punkt ciężkości konfliktu, tak by umożliwić bardziej skuteczną ochronę praw obywateli Unii Europejskiej?

2)      Co się tyczy działalności wyszukiwarek internetowych jako dostawców treści w odniesieniu do [dyrektywy 95/46]:

a)      W związku z działalnością [Google Search] w Internecie jako dostawcy treści, która to działalność polega na zlokalizowaniu informacji opublikowanych lub zamieszczonych w sieci przez osoby trzecie, indeksowaniu ich w sposób automatyczny, czasowym przechowywaniu takich informacji i wreszcie ich udostępnianiu internautom w sposób uporządkowany zgodnie z określonymi preferencjami, w sytuacji gdy takie informacje zawierają dane osobowe osób trzecich, czy należy uznać opisaną powyżej działalność za »przetwarzanie danych« w rozumieniu definicji zawartej w art. 2 lit. b) [dyrektywy 95/46]?

b)      W przypadku gdy odpowiedź na powyższe pytanie będzie twierdząca i w związku z taką działalnością jak opisana powyżej: czy należy interpretować art. 2 lit. d) [dyrektywy 95/46] w ten sposób, że przedsiębiorstwo, które zarządza [Google Search], jest »administratorem danych« osobowych zawartych na stronach internetowych indeksowanych przez tę wyszukiwarkę?

c)      W przypadku gdy odpowiedź na powyższe pytanie będzie twierdząca:

Czy [AEPD], strzegąc praw zawartych w art. 12 lit. b) i art. 14 [akapit pierwszy] lit. a) [dyrektywy 95/46], może zażądać bezpośrednio od przedsiębiorstwa […] prowadzącego [Google Search] usunięcia z jego indeksów informacji opublikowanych przez osoby trzecie, bez uprzedniego lub jednoczesnego zwrócenia się z takim żądaniem do podmiotu będącego właścicielem [edytora] strony internetowej, na której zamieszczona została ta informacja [zamieszczone zostały te informacje]?

d)      W przypadku gdy odpowiedź na to ostatnie pytanie będzie twierdząca:

Czy odpowiedzialność podmiotów prowadzących wyszukiwarki internetowe za przestrzeganie tych praw jest wyłączona w sytuacji gdy informacja zawierająca dane osobowe została opublikowana zgodnie z prawem przez osoby trzecie i nadal znajduje się na źródłowej stronie internetowej?

3)      Co się tyczy zakresu prawa do unieważnienia lub sprzeciwu w kontekście [»derecho al olvido«] (»prawa do bycia zapomnianym«), pojawia się następujące pytanie:

Czy należy interpretować prawo do usunięcia i zablokowania danych ustanowione w art. 12 lit. b) oraz prawo sprzeciwu wynikające z art. 14 [akapit pierwszy] lit. a) [dyrektywy 95/46] jako obejmujące prawo zainteresowanego do zwracania się do wyszukiwarek w celu uniemożliwienia indeksowania dotyczącej go informacji, opublikowanej na stronach internetowych osób trzecich, a takie żądania byłyby podyktowane wolą zainteresowanego, by te informacje nie były dostępne dla internautów, gdyż uważa, że mogą mu zaszkodzić, lub też życzy sobie »być zapomnianym«, nawet jeśli dotyczy to informacji opublikowanych zgodnie z prawem przez osoby trzecie?”

 W przedmiocie pytań prejudycjalnych

 W przedmiocie pytania drugiego lit. a) i b) dotyczącego materialnego zakresu zastosowania dyrektywy 95/46

21      Zadając pytanie drugie lit. a) i b), które należy przeanalizować w pierwszej kolejności, sąd odsyłający zastanawia się w istocie, czy art. 2 lit. b) dyrektywy 95/46 należy interpretować w taki sposób, że prowadzoną przez wyszukiwarki internetowe jako dostawców treści działalność, która polega na zlokalizowaniu informacji opublikowanych lub zamieszczonych w Internecie przez osoby trzecie, indeksowaniu ich w sposób automatyczny, czasowym przechowywaniu takich informacji i wreszcie ich udostępnianiu internautom w sposób uporządkowany zgodnie z określonymi preferencjami, w sytuacji, gdy takie informacje zawierają dane osobowe, należy uznać za „przetwarzanie danych osobowych” w rozumieniu tego przepisu. W przypadku udzielenia twierdzącej odpowiedzi na to pytanie sąd odsyłający chce ustalić, czy należy interpretować ten art. 2 lit. d) w ten sposób, że operator wyszukiwarki internetowej jest „administratorem” odpowiedzialnym za przetwarzanie danych osobowych w rozumieniu tego przepisu.

22      Zdaniem Google Spain i Google Inc. działalności wyszukiwarek internetowych nie można uznać za przetwarzanie danych pojawiających się na stronach internetowych osób trzecich wyświetlanych w postaci listy wyników wyszukiwania, ponieważ te wyszukiwarki przetwarzają dostępne w Internecie dane jako jedną całość, nie dzieląc ich na dane o charakterze osobowym i pozostałe informacje. Ponadto, nawet przy założeniu, że taką działalność należałoby uznać za „przetwarzanie danych”, nie można uznać operatora wyszukiwarki internetowej za „administratora” odpowiedzialnego za przetwarzanie tych danych, gdyż nie posiada on o nich żadnej wiedzy i nie sprawuje nad nimi kontroli.

23      Mario Costeja González, rządy austriacki, hiszpański, polski i włoski oraz Komisja twierdzą natomiast, że taka działalność niewątpliwie wiąże się z przetwarzaniem danych w rozumieniu dyrektywy 95/46, które różni się od przetwarzania danych przez wydawców stron internetowych i realizuje zupełnie inne niż ono cele. Operator wyszukiwarki internetowej jest ich zdaniem „administratorem” odpowiedzialnym za przetwarzanie przezeń danych, skoro to on określa cele i sposoby tego przetwarzania.

24      Zdaniem rządu greckiego rozpatrywana działalność stanowi takie „przetwarzanie”, ale, ze względu na to, że wyszukiwarki te służą jednie jako ogniwo pośrednie, nie można uznać przedsiębiorstw będących ich operatorami za „administratorów”, za wyjątkiem sytuacji, w których wyszukiwarki te przechowują dane w podręcznej pamięci buforowej („buffer cache”) przez okres czasu wykraczający poza to, co jest konieczne z technicznego punktu widzenia.

25      W tym względzie należy wskazać, że zgodnie z art. 2 lit. b) dyrektywy 95/46 „przetwarzanie danych osobowych” („przetwarzanie”) stanowią „wszelkie operacje lub ciąg operacji dokonywany na danych osobowych, przy użyciu lub bez użycia środków automatycznych, takich jak gromadzenie, zapisywanie, porządkowanie, przechowywanie, dostosowywanie lub zmiana, odzyskiwanie, przeglądanie, wykorzystywanie, ujawnianie przez przesyłanie, rozpowszechnianie lub udostępnianie w inny sposób, zestawianie lub łączenie, blokowanie, usuwanie lub niszczenie”.

26      W odniesieniu do Internetu Trybunał miał już okazję stwierdzić, że „operację polegającą na zamieszczeniu danych osobowych na stronie internetowej należy uznać za takie przetwarzanie [danych osobowych]” w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 95/46 (zob. wyrok Lindqvist, C‑101/01, EU:C:2003:596, pkt 25).

27      W zakresie dotyczącym rozpatrywanej w postępowaniu głównym działalności nie ma wątpliwości co do tego, że do danych wyszukiwanych, indeksowanych i przechowywanych przez wyszukiwarki i udostępnianych ich użytkownikom należą również informacje, które dotyczą zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osoby fizycznej, a zatem – „dane osobowe” w rozumieniu art. 2 lit. a) tej dyrektywy.

28      Należy zatem stwierdzić, że operator wyszukiwarki internetowej przeszukując Internet w zautomatyzowany, stały i systematyczny sposób w poszukiwaniu opublikowanych w nim informacji „gromadzi” takie dane „odzyskiwane”, „zapisywane” i „porządkowane” przezeń następnie za pomocą oprogramowania indeksującego, „przechowuje” je na swych serwerach oraz, w odpowiednim przypadku, „ujawnia” i „udostępnia” je swym użytkownikom w postaci listy wyników ich wyszukiwań. Ze względu na to, że te operacje zostały wyraźnie i bezwarunkowo wskazane w art. 2 lit. b) dyrektywy 95/46, należy uznać je za „przetwarzanie” w rozumieniu tego przepisu i bez znaczenia jest przy tym fakt, iż ten operator wyszukiwarki internetowej przeprowadza te same operacje również w odniesieniu do innego rodzaju informacji i nie wprowadza rozróżnienia między nimi a tymi danymi osobowymi.

29      Powyższe stwierdzenie nie jest też sprzeczne z faktem, że te dane są już opublikowane w Internecie i nie są zmieniane przez wyszukiwarkę internetową.

30      Trybunał stwierdził już zaś, że operacje, o których mowa w art. 2 lit. b) dyrektywy 95/46, należy uznać za takie przetwarzanie również w przypadku, gdy dotyczą one wyłącznie informacji opublikowanych już jako takie w mediach. Trybunał stwierdził bowiem w tym względzie, że ogólne odstępstwo od stosowania dyrektywy 95/46 w takim przypadku w dużej mierze pozbawiałoby tę dyrektywę sensu (zob. podobnie wyrok Satakunnan Markkinapörssi i Satamedia, C‑73/07, EU:C:2008:727, pkt 48 i 49).

31      Ponadto, z zawartej w art. 2 lit. b) dyrektywy 95/46 definicji wynika, że choć zmiana danych osobowych niewątpliwie stanowi przetwarzanie w rozumieniu tego przepisu, inne wspomniane w nim przepisie nie wymagają natomiast tego, aby te dane były zmieniane.

32      W odniesieniu do kwestii tego, czy można uznać operatora wyszukiwarki internetowej za „administratora” danych osobowych przetwarzanych przez tą wyszukiwarkę w ramach działalności takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym, należy przypomnieć, że art. 2 lit. d) dyrektywy 95/46 określa tego administratora jako „osobę fizyczną lub prawną, organ publiczny, agencję lub inny organ, który samodzielnie lub wspólnie z innymi określa cele i sposoby przetwarzania danych osobowych”.

33      Zatem to właśnie operator wyszukiwarki internetowej określa cele i sposoby prowadzenia tej działalności, a zatem − przetwarzania przezeń w tych właśnie ramach danych osobowych i, co za tym idzie, powinien on na podstawie tego art. 2 lit. d) zostać uznany za „administratora” przetwarzanych w ten sposób danych.

34      Ponadto stwierdzić należy, że sprzeczne zarówno z wyraźnym brzmieniem tego przepisu, lecz również z jego celem – polegającym na zapewnieniu, poprzez przyjęcie szerokiej definicji pojęcia „administratora”, skutecznej i pełnej ochrony osobom, których dotyczą dane – byłoby wyłączenie z zakresu jego stosowania operatora wyszukiwarki internetowej ze względu na to, iż nie sprawuje on kontroli nad danymi osobowymi opublikowanymi na stronach internetowych osób trzecich.

35      W tym względzie należy podkreślić, że przetwarzanie danych osobowych, które ma miejsce w ramach działania wyszukiwarki, różni się od tego dokonywanego przez wydawców stron internetowych i polegającego na zamieszczaniu tych danych na stronie internetowej oraz ma dodatkowy względem niego charakter.

36      Ponadto nie ma wątpliwości co do tego, że działalność wyszukiwarek internetowych odgrywa decydującą rolę w rozpowszechnianiu tych danych na globalną skalę ze względu na to, iż dzięki niej są one dostępne wszystkim prowadzącym wyszukiwanie internautów przyjmujących dlań za punkt wyjścia imię i nazwisko danej osoby – w tym również tych internautów, którzy w przeciwnym razie nie znaleźliby strony internetowej, na której publikowane są te same dane.

37      Ponadto, dokonywane za pomocą wyszukiwarek internetowych porządkowanie i łączenie w poszczególne całości publikowanych w Internecie informacji w celu ułatwienia jego użytkownikom dostępu do nich może − w sytuacji, gdy prowadzą oni wyszukiwanie przyjmując za punkt wyjścia imię i nazwisko osoby fizycznej − prowadzić do tego, że ci użytkownicy otrzymają w postaci listy wyników wyszukiwania ustrukturyzowany przegląd dotyczących tej osoby informacji, jakie można znaleźć w Internecie, umożliwiających im sporządzenie mniej lub bardziej szczegółowego profilu danej osoby.

38      Ze względu zatem na to, że działalność wyszukiwarki internetowej może zatem znacząco oddziaływać na prawa podstawowe do poszanowania prywatności i ochrony danych osobowych w dodatkowy w stosunku do działalności prowadzonej przez wydawców stron internetowych sposób, operator tej wyszukiwarki jako osoba określająca cele i sposoby prowadzenia tej działalności winien w ramach spoczywającej na nim odpowiedzialności zapewnić, iż działalność ta spełnia określone w dyrektywie 95/46 wymogi tak, aby przewidziane w niej gwarancje były w pełni skuteczne i aby można było rzeczywiście zrealizować jej cel polegający na skutecznej i pełnej ochrony objętych nią osób, w szczególności w odniesieniu do ich prawa do poszanowania ich prywatności.

39      Wreszcie, okoliczność polegająca na tym, że wydawcy stron internetowych mogą wskazać operatorom wyszukiwarek internetowych, w szczególności za pomocą protokołów takich jak „robot.txt” czy też kodów takich jak „noindex” lub „noarchive”, iż życzą sobie oni, aby określona opublikowana na ich stronie informacja została całkowicie lub częściowo usunięta z automatycznych indeksów wyszukiwarek, nie oznacza, że brak takiego wskazania przez wydawców zwalnia operatora wyszukiwarki internetowej ze spoczywającej na nim odpowiedzialności za dokonywane przezeń w ramach działalności wyszukiwarki przetwarzanie danych osobowych.

40      Okoliczność ta pozostaje bowiem bez wpływu na fakt, że to właśnie ten operator określa cele i sposoby tego przetwarzania. Ponadto, nawet przy założeniu, że to przysługujące wydawcom stron internetowych uprawnienie oznacza, iż wspólnie z tym operatorem określają oni sposoby tego przetwarzania, stwierdzenie to pozostaje bez wpływu na spoczywającą na tym operatorze odpowiedzialność, gdyż w art. 2 lit. d) dyrektywy 95/46 wyraźnie stwierdzone zostało, iż określanie to może być dokonywane „samodzielnie lub wspólnie z innymi”.

41      Z powyższych rozważań jako całości wynika zatem, że na pytanie drugie lit. a) i b) należy odpowiedzieć, iż art. 2 lit. b) i d) dyrektywy 95/46 należy interpretować w taki sposób, że, po pierwsze, prowadzoną przez wyszukiwarki internetowe działalność, która polega na zlokalizowaniu informacji opublikowanych lub zamieszczonych w Internecie przez osoby trzecie, indeksowaniu ich w sposób automatyczny, czasowym przechowywaniu takich informacji i wreszcie ich udostępnianiu internautom w sposób uporządkowany zgodnie z określonymi preferencjami, w sytuacji, gdy takie informacje zawierają dane osobowe, należy uznać za „przetwarzanie danych osobowych” w rozumieniu art. 2 lit. b) tej dyrektywy oraz, po drugie, że należy uznać operatora tej wyszukiwarki internetowej za „administratora” odpowiedzialnego za przetwarzanie danych w rozumieniu tego art. 2 lit. d).

 W przedmiocie pytania pierwszego lit. a)−d) dotyczącego terytorialnego zakresu zastosowania dyrektywy 95/46

42      Zadając pytanie pierwsze lit. a)−d) sąd odsyłający chce ustalić, czy w okolicznościach takich jak te rozpatrywane w postępowaniu głównym istnieje możliwość zastosowania przepisów krajowych dokonujących transpozycji dyrektywy 95/46.

43      W tym kontekście sąd ten poczynił następujące ustalenia faktyczne:

–        Google Search stanowi usługę oferowaną na poziomie światowym za pośrednictwem strony internetowej www.google.com. W szeregu państw istnieją jej lokalne wersje dostosowane do cech charakterystycznych języków narodowych. Hiszpańska wersja tej usługi jest oferowana za pośrednictwem strony www.google.es, zarejestrowanej począwszy od dnia 16 września 2003 r. Google Search jest jedną z najpopularniejszych w Hiszpanii wyszukiwarek internetowych;

–        operatorem Google Search jest Google Inc., spółka dominująca grupy Google z siedzibą w Stanach Zjednoczonych;

–        Google Search indeksuje strony internetowe na całym świecie, w tym również strony hiszpańskie. Informacje indeksowane przez tzw. „pająki” czy roboty internetowe, czyli oprogramowanie wykorzystywane do są zautomatyzowanego i systematycznego przeglądania i systematyzowania treści stron internetowych, są czasowo przechowywane na serwerach, których państwo lokalizacji nie jest znane, gdyż ta informacja jest utrzymywana w tajemnicy ze względów związanych z konkurencyjnością;

–        Google Search nie ogranicza się do udostępniania treści znajdujących się na indeksowanych stronach internetowych, lecz korzysta z tej działalności w celu odpłatnego umieszczania powiązanych z wprowadzanymi przez internautów tematami wyszukiwania reklam przedsiębiorstw chcących wykorzystać do narzędzie do zaoferowania sprzedawanych przez nie towarów lub usług;

–        Grupa Google prowadzi poprzez swą spółkę zależną Google Spain promocję sprzedaży przestrzeni reklamowych stwarzanej na stronie „www.google.com”. Założona w dniu 3 września 2003 r. spółka Google Spain z siedzibą w Madrycie (Hiszpania) cieszy się odrębną osobowością prawną. Prowadzona przez nią działalność jest przede wszystkim kierowana do przedsiębiorstw znajdujących się w Hiszpanii i pełni ona w ramach grupy rolę agenta handlowego tej grupy w tym państwie członkowskim. Jej statutowy cel polega na promocji, ułatwianiu i prowadzeniu sprzedaży osobom trzecim produktów i usług związanych z reklamą w sieci oraz marketingu tych produktów i usług reklamowych.

–        Google Inc. powierzyła Google Spain sprawowanie w Hiszpanii funkcji administratora danych odpowiedzialnego za przetwarzanie dwóch zarejestrowanych przez Google Inc. w AEPD zbiorów mających zawierać dane osobowe klientów, którzy zawarli z Google Inc. umowę w przedmiocie usług reklamowych.

44      Bardziej konkretnie rzecz ujmując, sąd odsyłający zastanawia się przede wszystkim nad pojęciem działalności gospodarczej w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 95/46, oraz nad użytym w art. 4 ust. 1 lit. c) tej dyrektywy pojęciem „wykorzystania środków znajdujących się na terytorium wymienionego państwa członkowskiego”.

 W przedmiocie pytania pierwszego lit. a)

45      Zadając pytanie pierwsze lit. a) sąd odsyłający zastanawia się w istocie, czy art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że przetwarzanie danych osobowych ma miejsce w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez administratora danych odpowiedzialnego za to przetwarzanie na terytorium danego państwa członkowskiego w rozumieniu tego przepisu, gdy spełniony jest jeden lub kilka z następujących trzech warunków:

–        operator wyszukiwarki internetowej ustanawia w danym państwie członkowskim oddział lub spółkę zależną, których celem jest promocja i sprzedaż powierzchni reklamowych w wyszukiwarce, której działalność jest skierowana do osób zamieszkujących to państwo,

–        spółka dominująca wyznacza spółkę zależną znajdującą się w tym państwie członkowskim jako swojego przedstawiciela i jednocześnie jako administratora danych odpowiedzialnego za przetwarzanie dwóch określonych zbiorów zawierających dane klientów, którzy zamówili usługi reklamowe w rzeczonym przedsiębiorstwie,

–        gdy oddział lub spółka zależna ustanowione w danym państwie członkowskim przekazują swojej spółce dominującej znajdującej się poza Unią wnioski i żądania kierowane do niej zarówno przez osoby, których dane dotyczą, jak i przez właściwe organy w związku z przestrzeganiem prawa do ochrony danych osobowych, nawet jeśli taka współpraca jest dobrowolna?

46      W odniesieniu do pierwszego z tych trzech warunków sąd odsyłający podnosi, że Google Inc. jest operatorem Google Search i podmiotem nią zarządzającym oraz, że nie zostało wykazane, iż Google Spain prowadzi w Hiszpanii działalność bezpośrednio powiązaną z indeksacją czy też przechowywaniem informacji lub danych umieszczonych na stronach internetowych osób trzecich. Jednak prowadzona przez Google Spain w Hiszpanii działalność polegająca na promocji i sprzedaży przestrzeni reklamowych stanowi zasadniczą część prowadzonej przez grupę Google działalności komercyjnej i można ją uznać za ściśle związaną z Google Search.

47      Mario Costeja González, rządy austriacki, hiszpański, polski, włoski oraz Komisja stoją na stanowisku, że, ze względu na nierozerwalny związek, jaki istnieje pomiędzy działalnością wyszukiwarki internetowej, której operatorem jest Google Inc., a działalnością prowadzoną przez Google Spain, należy uznać tą drugą spółkę za prowadzoną przez tą pierwszą działalność gospodarczą, w ramach której dokonywane jest przetwarzanie danych osobowych. Natomiast zdaniem Google Spain, Google Inc. i rządu greckiego art. 4 art. 1 lit. a) dyrektywy 95/46 nie ma zastosowania w przypadku pierwszego ze wskazanych przez sąd odsyłający warunków.

48      W tym względzie należy przede wszystkim podnieść, że w motywie 19 dyrektywy 95/46 wyjaśnione zostało, iż „[p]rowadzenie działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego zakłada efektywne i rzeczywiste prowadzenie działań poprzez stabilne rozwiązania”, a „forma prawna prowadzonej działalności gospodarczej, niezależnie czy jest to oddział lub filia [spółka zależna] posiadająca osobowość prawną, nie jest w tym względzie czynnikiem decydującym”.

49      Strony są zaś zgodne co do tego, że Google Spain rzeczywiście zajmuje się prowadzeniem w Hiszpanii działalności gospodarczej za pomocą „stabilnego rozwiązania”. Ze względu na to, że posiada odrębną osobowość prawną, stanowi ona spółkę zależną Google Inc. na terytorium hiszpańskim i co, za tym „działalność gospodarczą” w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 95/46.

50      Do spełnienia zawartego w tym przepisie kryterium konieczne jest jeszcze, aby przetwarzanie danych osobowych przez ich administratora „odbywa[ło] się w kontekście prowadzenia przez administratora danych działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego”.

51      Google Spain i Google Inc. kwestionują to, iż warunek ten został spełniony w niniejszym przypadku, gdyż będące przedmiotem postępowania głównego przetwarzanie danych osobowych dokonywane jest wyłącznie przez Google Inc., która jest zupełnie niezależnym od Google Spain operatorem Google Search, a działalność Google Spain ogranicza się do świadczenia wsparcia działalności reklamowej grupy Google, która nie jest tożsama z usługą związaną z wyszukiwarką internetową.

52      Jednak, jak podkreślają w szczególności rząd hiszpański i Komisja, w art. 4 ust. 1 lit. a) 95/46 nie ustanowiono wymogu, aby przetwarzanie danych osobowych było dokonywane „przez” podmiot prowadzący działalność gospodarczą, lecz jedynie „w kontekście prowadzenia przez” niego działalności gospodarczej.

53      Ponadto, biorąc pod uwagę cel dyrektywy 95/46 polegający na zapewnieniu ochrony podstawowych praw i wolności osób fizycznych, w szczególności ich prawo do prywatności w zakresie przetwarzania danych osobowych, w odniesieniu do tego wyrażenia nie można przyjmować wykładni zawężającej (zob. analogiczne wyrok L’Oréal i in., C‑324/09, EU:C:2011:474, pkt 62 i 63).

54      W tym kontekście należy podnieść, że w szczególności z motywów 18−20 i art. 4 dyrektywy 95/46 wynika, iż celem prawodawcy unijnego było niedopuszczenie do pozbawienia jednostek ochrony, do której mają prawo na mocy tej dyrektywy i dlatego przewidział on w jej przypadku szczególnie szeroki terytorialny zakres jej zastosowania.

55      Uwzględniając ten cel dyrektywy 95/46 oraz brzmienie jej art. 4 ust. 1 lit. a), należy stwierdzić, że przetwarzanie danych osobowych dla potrzeb funkcjonowania wyszukiwarki internetowej takiej jak Google Search − której operatorem jest mające siedzibę w państwie trzecim przedsiębiorstwo dysponujące w państwie członkowskim działalnością gospodarczą − jest dokonywane „w kontekście prowadzenia działalności gospodarczej”, jeśli ma ona na celu zapewnienie w tym państwie członkowskim promocji i sprzedaży powierzchni reklamowych przez wyszukiwarkę, co zapewnia rentowność oferowanej przez tą wyszukiwarkę usługi.

56      W takich okolicznościach działalność prowadzona przez operatora wyszukiwarki oraz działania w ramach działalności gospodarczej prowadzonej na terenie danego państwa członkowskiego są ze sobą nierozerwalnie powiązane, gdyż działalność związana z powierzchniami reklamowymi stanowi środek służący uczynieniu rozpatrywanej wyszukiwarki internetowej opłacalną pod względem gospodarczym, a wyszukiwarka ta stanowi jednocześnie środek umożliwiający prowadzenie tej działalności.

57      W tym względzie należy przypomnieć, że, jak zostało wyjaśnione w pkt 26−28 niniejszego wyroku, przetwarzaniem danych osobowych jest samo już ich wyświetlanie na stronie zawierającej listę wyników wyszukiwania. Ze względu zaś na to, że razem z tymi wynikami wyświetlane są powiązane z tematami wyszukiwania reklamy, należy stwierdzić, iż rozpatrywane przetwarzanie danych osobowych jest dokonywane w ramach komercyjnych działań reklamowych dokonywanych w ramach prowadzenia przez administratora danych działalności gospodarczej na terytorium państwa członkowskiego – w niniejszym przypadku hiszpańskiego.

58      W tych okolicznościach nie można zgodzić się z tym, aby przetwarzanie danych osobowych dla potrzeb funkcjonowania tej wyszukiwarki nie podlegało przewidzianym w dyrektywie 95/46 obowiązkom i gwarancjom, co zagrażałoby z kolei skuteczności tego aktu oraz realizowanemu przezeń celowi w postaci zapewnieniu ochrony podstawowych praw i wolności osób fizycznych (zob. analogicznie wyrok L’Oréal i in., EU:C:2011:474, pkt 62 i 63), a w szczególności do poszanowania ich prywatności w zakresie przetwarzania danych osobowych, któremu to prawu dyrektywa ta nadaje szczególną wagę, jak potwierdzają to w szczególności jej art. 1 ust. 1 oraz motywy 2 i 10 (zob. pdobnie wyroki Österreichischer Rundfunk i in., C-465/00, C-138/01 i C-139/01, EU:C:2003:294, pkt 70; Rijkeboer, C-553/07, EU:C:2009:293, pkt 47, oraz IPI, C-473/12, EU:C:2013:715, pkt 28 i przytoczone tam orzecznictwo).

59      Ze względu na to, że już tylko jeden z wyliczonych przez sąd odsyłający warunków sam w sobie wystarczy, aby móc na tej podstawie wyciągnąć wniosek, iż Google Spain spełnia kryterium ustanowione w art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 95/46, nie ma potrzeby badania pozostałych dwóch warunków.

60      Z powyższego wynika, iż na pytanie pierwsze lit. a) należy udzielić odpowiedzi, iż art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że przetwarzanie danych osobowych ma miejsce w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez administratora danych odpowiedzialnego za to przetwarzanie na terytorium danego państwa członkowskiego w rozumieniu tego przepisu, jeśli operator wyszukiwarki internetowej ustanawia w danym państwie członkowskim oddział lub spółkę zależną, których celem jest promocja i sprzedaż powierzchni reklamowych oferowanych za pośrednictwem tej wyszukiwarki, a działalność tego oddziału lub spółki zależnej jest skierowana do osób zamieszkujących to państwo.

 W przedmiocie pytania pierwszego lit. b)−d)

61      W świetle odpowiedzi udzielonej na pytanie pierwsze lit. a) nie ma potrzeby udzielania odpowiedzi na pytanie pierwsze lit. b)−d).

 W przedmiocie pytania drugiego lit. b)−d) dotyczącego zakresu odpowiedzialności, jaką nakłada na operatora wyszukiwarki internetowej dyrektywa 95/46

62      Zadając swe drugie pytanie lit. c)−d) sąd odsyłający podnosi w istocie kwestię tego, czy art. 12 lit. b) oraz art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że ustanowione w tych przepisach normy są przestrzegane wówczas, gdy operator wyszukiwarki internetowej jest zobowiązany do usunięcia z wyświetlanej listy wyników wyszukiwania mającego za punkt wyjścia imię i nazwisko danej osoby linków do publikowanych przez osoby trzecie stron internetowych zawierających dotyczące tej osoby informacje, również w przypadku, gdy te imię czy nazwisko czy też te informacje nie zostały uprzednio czy też jednocześnie usunięte z tych stron internetowych i, w odpowiednim przypadku, nawet jeśli ich publikacja na tych stronach jest zgodna z prawem.

63      Google Spain i Google Inc. są zdania, że, zgodnie z zasadą proporcjonalności, wszelkie żądania w przedmiocie usunięcia informacji winny być kierowane do wydawcy danej strony internetowej, gdyż to on, przyjmując odpowiedzialność za ich upublicznienie, jest w stanie ocenić zgodność z prawem ich publikacji oraz może bardziej skutecznymi i mniej restrykcyjnymi środkami odebrać dostęp do tych informacji. Ponadto, nałożenie na operatora wyszukiwarki internetowej obowiązku usunięcia ze swych indeksów informacji opublikowanych w Internecie w niewystarczającym stopniu uwzględnia prawa podstawowe wydawców stron internetowych, pozostałych internautów oraz samego operatora.

64      Zdaniem rządu austriackiego krajowy organ nadzorczy może nakazać takiemu operatorowi usunięcie ze swych zbiorów danych informacji opublikowanych przez osoby trzecie jedynie wówczas, gdy uprzednio stwierdzono niezgodność rozpatrywanych danych z prawem lub z prawdą lub też osoba, której te dane dotyczą, wniosła przeciwko wydawcy strony internetowej, na której te informacje zostały opublikowane, uwzględniony sprzeciw.

65      Mario Costeja González, rządy hiszpański, polski i włoski oraz Komisja stoją na stanowisku, że taki organ krajowy może bezpośrednio nakazać operatorowi wyszukiwarki usunięcie z jego indeksów i podręcznej pamięci buforowej opublikowanych przez osoby trzecie informacji zawierających dane osobowe, bez uprzedniego lub jednoczesnego zwrócenia się z takim żądaniem do wydawcy strony internetowej, na której zamieszczone zostały te informacje. Ponadto zadaniem M. Costejy Gonzáleza, rządów hiszpańskiego i włoskiego oraz Komisji okoliczność, że te informacje zostały opublikowane zgodnie z prawem i że znajdują się one nadal na stronie internetowej, na której zostały one pierwotnie opublikowane, pozostaje bez wpływu na obowiązki ciążące na tym operatorze na mocy dyrektywy 95/46. Zdaniem rządu polskiego natomiast ta okoliczność może zwalniać tego operatora z tego obowiązku.

66      Na wstępie należy przypomnieć, że, jak wynika z art. 1 i motywu 10 dyrektywy 95/46, jej celem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony podstawowych praw i wolności, a szczególnie prawa do prywatności w zakresie przetwarzania danych osobowych (zob. podobnie wyrok w sprawie IPI, EU:C:2013:715, pkt 28).

67      Zgodnie z motywem 25 dyrektywy 95/46 zasady tej ochrony muszą znajdować odzwierciedlenie, z jednej strony, w obowiązkach nałożonych na podmioty przetwarzające dane, zwłaszcza w zakresie dotyczącym jakości tych danych, bezpieczeństwa technicznego, zawiadamiania organu nadzorczego oraz okoliczności, w których może odbywać się przetwarzanie danych, jak również, z drugiej strony, w prawie osób, których dane są przedmiotem przetwarzania, do uzyskania informacji, że takie przetwarzanie danych ma miejsce, do konsultowania danych, żądania poprawek lub nawet, w niektórych przypadkach, sprzeciwu wobec przetwarzania danych.

68      Trybunał rozstrzygnął już, że wykładnia przepisów dyrektywy 95/46 w zakresie, w jakim regulują one kwestię przetwarzania danych osobowych mogącego naruszyć podstawowe wolności, a w szczególności prawo do prywatności, musi być bezwzględnie dokonywana z punktu widzenia praw podstawowych, które zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, stanowią część składową ogólnych zasad prawnych, których przestrzeganie zapewnia Trybunał Sprawiedliwości i które zostały zawarte w karcie (zob. w szczególności wyroki Connolly/Komisja, C‑274/99 P, EU:C:2001:127, pkt 37, oraz Österreichischer Rundfunk i in., EU:C:2003:294, pkt 68).

69      Artykuł 7 karty gwarantuje zaś prawo do poszanowania życia prywatnego, natomiast jej art. 8 wyraźnie ustanawia prawo do ochrony danych osobowych. W art. 8 ust. 2 i 3 wyjaśnione zostało, że dane te muszą być przetwarzane rzetelnie, w określonych celach i za zgodą osoby zainteresowanej lub na innej uzasadnionej podstawie przewidzianej ustawą, a każdy ma prawo do dostępu do zebranych danych, które go dotyczą i prawo do dokonania ich sprostowania; przestrzeganie tych zasad podlega zaś kontroli niezależnego organu. Wymogi te są wprowadzane w życie szczególnie poprzez art. 6, 7, 12, 14 i 28 dyrektywy 95/46.

70      Artykuł 12 lit. b) dyrektywy 95/46 stanowi natomiast, że państwa członkowskie zapewniają każdej osobie, której dane dotyczą, prawo do uzyskania od administratora danych, odpowiednio do przypadku, sprostowania, usunięcia lub zablokowania danych, których przetwarzanie jest niezgodne z przepisami tej dyrektywy, szczególnie ze względu na niekompletność lub niedokładność danych. To ostatnie wyjaśnienie dotyczące przypadków nieprzestrzegania pewnych określonych w art. 6 ust. 1 lit. d) dyrektywy 95/46 wymogów ma przykładowy i niewyczerpujący charakter, z czego wynika, że niezgodność przetwarzania danych, na podstawie której osoba, której te dane dotyczą, może powołać się na prawa przysługujące jej na podstawie art. 12 b) tej dyrektywy, może również wynikać z faktu nieprzestrzegania innych wymogów, które zgodnie z dyrektywą 95/46 musi spełniać przetwarzanie danych osobowych, aby było ono dokonywane zgodnie z prawem.

71      W tym względzie należy przypomnieć, że, z zastrzeżeniem dozwolonych na mocy art. 13 dyrektywy 95/46 odstępstw, każda operacja przetwarzania danych osobowych musi być zgodna z jednej strony z wyrażonymi w art. 6 tej dyrektywy zasadami odnoszącymi się do charakteru danych, a z drugiej strony – z jednym z kryteriów legalności przetwarzania danych, wymienionych w art. 7 tej dyrektywy (zob. wyroki Österreichischer Rundfunk i in., EU:C:2003:294, pkt 65; ASNEF i FECEMD, C-468/10 i C-469/10, EU:C:2011:777, pkt 26, oraz Worten, C-342/12, EU:C:2013:355, pkt 33).

72      Zgodnie z brzmieniem tego art. 6 i zastrzeżeniem przepisów szczególnych, które państwa członkowskie mogą ustanowić w odniesieniu do przetwarzania danych w celach historycznych, statystycznych lub naukowych, administrator danych musi zapewnić, że dane osobowe są „przetwarzane rzetelnie i legalnie”, że są one „gromadzone do konkretnych, bezpośrednich i zgodnych z prawem celów i nieprzetwarzane dalej w sposób niezgodny z tymi celami”, „prawidłowe [właściwe], stosowne oraz nienadmierne w stosunku do celów, dla których są gromadzone i/lub przetwarzane dalej”, „prawidłowe oraz, w razie konieczności, aktualizowane” oraz, wreszcie, że są one „przetrzymywane [przechowywane] w formie, która pozwala na zidentyfikowanie podmiotów danych przez czas nie dłuższy niż jest to konieczne do celów, dla których dane były gromadzone lub dla których są przetwarzane dalej”. W tym kontekście ten administrator danych musi podjąć wszelkie racjonalne działania konieczne do tego, aby zapewnić usunięcie lub poprawienie danych niespełniających określonych w tym przepisie wymogów.

73      Jeśli chodzi o wynikającą z art. 7 dyrektywy 95/46 legalność przetwarzania danych takiego jak rozpatrywane w postępowaniu głównym przetwarzanie danych przez operatora wyszukiwarki internetowej, operator ten może powołać się na przypadek określony w art. 7 lit. f) tej dyrektywy.

74      Przepis ten zezwala na przetwarzanie danych osobowych w przypadku, gdy jest to konieczne do realizacji uzasadnionych interesów administratora danych lub osoby trzeciej czy też osób trzecich, którym dane są ujawniane, pod warunkiem, że interesy takie nie są podporządkowane interesom i prawom podstawowym osoby, której dane dotyczą − zwłaszcza zaś prawa do ochrony prywatności w zakresie przetwarzania danych osobowych − a których ochrona została zagwarantowana w art. 1 ust. 1 tej dyrektywy. Zastosowanie art. 7 lit. f) wymaga zatem dokonania wyważenia przeciwstawnych sobie praw i interesów w ramach którego należy uwzględnić wynikające z art. 7 i 8 karty znaczenie praw osoby, której dotyczą dane (zob. wyrok ASNEF i FECEMD, EU:C:2011:777, pkt 38 i 40).

75      Choć zgodność przetwarzania danych z art. 6 i 7 lit. f) dyrektywy 95/46 może zostać sprawdzona w ramach rozpatrywanaia wniosku złożonego na podstawie art. 12 lit. b) tej dyrektywy, osoba, której dane te dotyczą, może ponadto powołać się na pewne przesłanki przewidzianego w art. 14 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy prawa do wniesienia sprzeciwu.

76      Zgodnie z tym 14 akapit pierwszy lit. a) państwa członkowskie przyznają osobie, której dane dotyczą, przynajmniej w przypadkach wymienionych w art. 7 lit. e) i f), w dowolnym czasie z ważnych i uzasadnionych przyczyn wynikających z jej konkretnej sytuacji, prawo sprzeciwu wobec przetwarzania dotyczących jej danych, z zastrzeżeniem odmiennych postanowień ustawodawstwa krajowego. Wyważenie praw i interesów, którego należy dokonać w ramach zastosowania art. 14 akapit pierwszy lit. a), umożliwia więc bardziej szczegółowe uwzględnienie wszystkich okoliczności konkretnej sytuacji osoby, której dane dotyczą. W przypadku uzasadnionego sprzeciwu przetwarzanie danych przez ich administratora nie może już obejmować tych danych.

77      Wnioski, o których mowa jest w art. 12 lit. b) i art. 14 akapit pierwszy lit. a) 95/46, mogą być kierowane bezpośrednio przez osobę, których dane dotyczą, do ich administratora, który winien następnie należycie zbadać ich zasadność i, w odpowiednim przypadku, zaprzestać przetwarzania danych będących przedmiotem złożonego doń wniosku. W przypadku, gdy administrator danych nie nada dalszego biegu złożonym doń wnioskom, osoba, których dotyczą dane, może zwrócić się do organu nadzorczego czy też sądowniczego, aby te przeprowadziły konieczną kontrolę i odpowiednio nakazały temu operatorowi przyjęcie konkretnych środków.

78      W tym względzie należy podnieść, że z art. 28 ust. 3 i 4 dyrektywy 95/46 wynika, iż każdy organ nadzorczy rozpatruje zgłaszane przez dowolną osobę skargi w przedmiocie ochrony jej praw i wolności w zakresie przetwarzania danych osobowych oraz iż organ ten posiada uprawnienia dochodzeniowe i skuteczne uprawnienia interwencyjne umożliwiające mu w szczególności zarządzenie blokady, usunięcia lub zniszczenia danych czy też nakładania czasowego lub ostatecznego zakazu przetwarzania danych.

79      Przepisy dyrektywy 95/46 regulujące kwestię praw osoby, której dane dotyczą, w sytuacji, gdy złoży ona do organu nadzorczego czy też sądowniczego wniosek taki jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym, należy interpretować i stosować biorąc pod uwagę właśnie powyższe względy.

80      W tej kwestii należy przede wszystkim podnieść, że, jak zostało stwierdzone w pkt 36−38 niniejszego wyroku, takie jak to rozpatrywane w postępowaniu głównym przetwarzanie danych osobowych dokonywane przez operatora wyszukiwarki internetowej może znacząco oddziaływać na prawa podstawowe do poszanowania prywatności i ochrony danych osobowych w sytuacji, gdy przeszukiwanie zasobów internetowych za pomocą tej wyszukiwarki jest prowadzone z punktu wyjścia będącego imieniem i nazwiskiem osoby fizycznej – jeśli to przetwarzanie umożliwia wszystkim internautom otrzymanie mającego postać listy wyników wyszukiwania ustrukturyzowanego przeglądu dotyczących tej osoby informacji, jakie można znaleźć w Internecie, dotyczących potencjalnie całego szeregu aspektu jej życia prywatnego i które, gdyby nie ta wyszukiwarka, nie mogłyby zostać ze sobą powiązane lub też byłoby to bardzo utrudnione, efektem czego niemożliwym lub bardzo utrudnionym byłoby sporządzenie mniej lub bardziej szczegółowego profilu danej osoby. Ponadto, skutki tej ingerencji w prawa, której dane dotyczą, zostają zwielokrotnione ze względu na istotną rolę, jaką odgrywa Internet i wyszukiwarki internetowe we współczesnym społeczeństwie, nadając zawartej na takiej liście informacji wszechobecny charakter (zob. podobnie wyrok eDate Advertising i in., C-509/09 i C-161/10, EU:C:2011:685, pkt 45).

81      Biorąc pod uwagę potencjalną wagę tej ingerencji, stwierdzić należy, że nie może być ona uzasadniona jedynie interesem, jaki ma w tym przetwarzaniu danych operator wyszukiwarki internetowej. Jednak ze względu na to, że usunięcie linków z listy wyników może, w zależności od rodzaju wyszukiwanej informacji, oddziaływać na uzasadniony interes potencjalnie zainteresowanych uzyskaniem dostępu do tej informacji internautów, w sytuacjach takich jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym należy dążyć do znalezienia punktu równowagi pomiędzy tym interesem a prawami podstawowymi, które przysługują tej osobie na podstawie art. 7 i 8 karty. Choć niewątpliwie chronione na mocy tych postanowień prawa osoby, której dotyczą dane, są również co do zasady nadrzędne wobec tego interesu internautów, ta równowaga może jednak, w szczególnych przypadkach, zależeć od charakteru rozpatrywanych informacji i tego, jak istotne są one dla prywatności osoby, której dane dotyczą oraz publicznego interesu w dysponowaniu tą informacją, który z kolei może być uzależniony w szczególności od roli odgrywanej przez tą osobę w życiu publicznym.

82      Po przeprowadzeniu analizy przesłanek zastosowania art. 12 lit. b) oraz art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46, której należy dokonać w sytuacji, gdy do organu nadzorczego czy też sądowniczego złożony zostanie wniosek taki jak ten rozpatrywany w postępowaniu głównym, organ ten może nakazać temu operatorowi usunięcie z wyświetlanej listy wyników wyszukiwania mającego za punkt wyjścia imię i nazwisko danej osoby linków do publikowanych przez osoby trzecie stron internetowych zawierających dotyczące tej osoby informacje, a zawarty w wydanym przez ten organ rozstrzygnięciu nakaz nie musi obejmować uprzedniego czy też jednoczesnego usunięcia – dobrowolnie przez wydawcę strony czy też wskutek skierowanego przez jeden z tych organów nakazu – tego imienia i nazwiska oraz tych informacji ze strony internetowej, na której zostały one opublikowane.

83      Jak bowiem stwierdzone zostało w pkt 35−38 niniejszego wyroku, ze względu na to, że przetwarzanie danych osobowych, które ma miejsce w ramach działania wyszukiwarki, różni się od tego dokonywanego przez wydawców stron internetowych i ma dodatkowy względem niego charakter oraz znacząco oddziałuje na prawa podstawowe osoby, której dane dotyczą, w dodatkowy w stosunku do działalności prowadzonej przez wydawców stron internetowych sposób, operator tej wyszukiwarki winien w ramach spoczywającej na nim odpowiedzialności, przysługujących mu uprawnień i posiadanych możliwości zapewnić, iż działalność ta spełnia określone w dyrektywie 95/46 wymogi tak, aby przewidziane w niej gwarancje były w pełni skuteczne.

84      W tym względzie należ podnieść, że, biorąc pod uwagę łatwość, z jaką informacje opublikowane na stronie internetowej mogą zostać skopiowane na innych stronach oraz okoliczność, że podmioty odpowiedzialne za ich publikację nie zawsze podlegają przepisom prawa Unii, cel polegający na skutecznej i pełnej ochronie osób, których dotyczą dane, nie mógłby być zrealizowany bez uprzedniego czy też jednoczesnego uzyskania usunięcia tych dotyczących ich informacji przez wydawców stron internetowych.

85      Ponadto, przetwarzanie danych przez wydawcę strony internetowej polegające na opublikowaniu informacji dotyczących osoby fizycznej może w odpowiednim przypadku być dokonywane „wyłącznie w celach dziennikarskich”, wchodząc w ten sposób zgodnie z art. 9 dyrektywy 95/46 w zakres zastosowania odstępstw od ustanowionych w tej dyrektywie wymogów, podczas gdy nie można uznać, że ma to miejsce w przypadku przetwarzania danych przez operatora wyszukiwarki internetowej. Nie można więc wykluczyć, że osoba, której dotyczą dane, może w pewnych okolicznościach korzystać z praw, o których mowa w art. 12 lit. b) oraz art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46 w odniesieniu do operatora wyszukiwarki, ale nie mogłaby ona powoływać się na nie w wobec wydawcy strony internetowej.

86      Wreszcie, należy stwierdzić, że nie tylko względy uzasadniające na gruncie art. 7 dyrektywy 95/46 publikację danych osobowych na stronie internetowej nie muszą wcale pokrywać się z tymi mającymi zastosowanie do działalności wyszukiwarek internetowych, lecz również, że, nawet jeśli sytuacja taka zachodzi, efekt wyważenia wchodzących w grę interesów, jakiego należy dokonać zgodnie z art. 7 lit. f) oraz art. 14 akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy może być różny w zależności od tego, czy w grę będzie wchodzić przetwarzanie dokonywane przez operatora wyszukiwarki internetowej czy też to dokonywane przez wydawcę tej strony internetowej, gdyż, po pierwsze, słuszne interesy uzasadniające to przetwarzanie mogą różnić się między sobą i, po drugie, przetwarzanie to nie zawsze musi mieć w obu przypadkach ma dla osoby, której dane dotyczą, a zwłaszcza dla jej prywatności, takie same skutki.

87      Ze względu na to bowiem, że zawarcie na liście wyników wyszukiwania mającego za punkt wyjścia imię i nazwisko danej osoby linków do strony internetowej oraz zawartych na niej i dotyczącej tej osoby informacji znacznie zwiększa dostępność tych informacji dla wszystkich dokonujących wyszukiwania w przedmiocie danej osoby internautów i może odegrać decydującą rolę w rozpowszechnieniu tych informacji, może ona stanowić ingerencję w prawo podstawowe do poszanowania prywatności osoby, której dane dotyczą, bardziej znaczącą niż ta wynikająca z publikacji przez wydawcę strony internetowej.

88      W świetle powyższego na pytanie drugie lit. c) i d) należy udzielić odpowiedzi, iż art. 12 lit. b) oraz art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że ustanowione w tych przepisach normy są przestrzegane, a przewidziane w nich warunki – rzeczywiście spełnione wówczas, gdy operator wyszukiwarki internetowej jest zobowiązany do usunięcia z wyświetlanej listy wyników wyszukiwania mającego za punkt wyjścia imię i nazwisko danej osoby linków do publikowanych przez osoby trzecie stron internetowych zawierających dotyczące tej osoby informacje, również w przypadku, gdy te imię czy nazwisko czy też te informacje nie zostały uprzednio czy też jednocześnie usunięte z tych stron internetowych i, w odpowiednim przypadku, nawet jeśli ich publikacja na tych stronach jest zgodna z prawem.

 W przedmiocie pytania trzeciego, dotyczącego zakresu zagwarantowanych przez dyrektywę 95/46 praw osoby, której dotyczą dane

89      Zadając pytanie trzecie sąd odsyłający zastanawia się w istocie, czy art. 12 lit. b) i art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że umożliwiają one osobie, której dotyczą dane, zażądanie od operatora wyszukiwarki internetowej usunięcia z wyświetlanej listy wyników wyszukiwania mającego za punkt wyjścia imię i nazwisko tej osoby linków do opublikowanych zgodnie z prawem przez osoby trzecie stron internetowych zawierających zgodne z prawdą informacje dotyczące tej osoby, a to ze względu na to, że te informacje mogą wyrządzić tej osobie szkodę czy też życzy ona sobie, aby zostały one po pewnym czasie „zapomniane”.

90      Google Spain, Google Inc., rządy austriacki, polski i włoski oraz Komisja są zdania, że na to pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Google Spain, Google Inc., rząd polski i Komisja podnoszą w tym względzie, że art. 12 lit. b) i art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46 przyznają prawa osobom, których dotyczą dane, jedynie pod warunkiem, iż rozpatrywane przetwarzanie jest niezgodne z tą dyrektywą czy też z ważnych i uzasadnionych przyczyn wynikających z konkretnej sytuacji tych osób, a nie z tego tylko powodu, że uważają one, iż przetwarzanie może wyrządzić im szkodę czy też życzą one sobie, aby będące przedmiotem przetwarzania dane zostały zapomniane. Rządy austriacki i grecki są zdania, że osoba, której dotyczą dane, winna zwrócić się do wydawcy danej strony internetowej.

91      Mario Costeja González oraz rządy hiszpański i włoski są zdania, że osoba, której dotyczą dane, może sprzeciwić się indeksowaniu jej danych przez wyszukiwarkę internetową jeśli ich rozpowszechnianie za jej pośrednictwem wyrządza jej szkodę, a jej prawa podstawowe do ochrony tych danych i poszanowania prywatności, które obejmują również „prawo do bycia zapomnianym” są nadrzędne wobec uzasadnionych interesów operatora tej wyszukiwarki oraz wobec związanego z wolnością informacji interesu ogólnego.

92      W zakresie dotyczącym art. 12 lit. b) dyrektywy 95/46, który to przepis może być stosowany pod warunkiem, że przetwarzanie danych osobowych jest niezgodne z tą dyrektywą, należy przypomnieć, że, jak zostało podniesione w pkt 72 niniejszego wyroku, taka niezgodność może wynikać nie tylko z tego, iż te dane są nieprawdziwe, lecz, w szczególności, również z faktu, iż są one niewłaściwe, niestosowne czy też nadmierne w stosunku do celów, dla których są one przetwarzane, iż nie są one zaktualizowane czy też są one przechowywane przez czas dłuższy niż jest to konieczne – za wyjątkiem przypadków, w których ich przechowywanie jest konieczne dla celów historycznych, statystycznych czy też naukowych.

93      Z tych przewidzianych w art. 6 ust. 1 lit. c)−e) dyrektywy 95/46 wymogów wynika, że nawet początkowo zgodne z prawem przetwarzanie prawidłowych danych może wraz z upływem czasu stać się niezgodne z tą dyrektywą, jeśli dane te nie są już potrzebne do realizacji celów, ze względu na które były one gromadzone i przetwarzane. Ma to miejsce w szczególności wówczas, gdy należy uznać je za niewłaściwe, (już) niestosowne czy też nadmierne w stosunku do celów, dla których są one przetwarzane czy też ze względu na upływ czasu.

94      Zatem w przypadku, gdy wskutek wniosku złożonego przez osobę, której dotyczą dane, na podstawie art. 12 lit. b) dyrektywy 95/46, stwierdzone zostanie, że zawarcie na wyświetlanej liście wyników wyszukiwania mającego za punkt wyjścia imię i nazwisko tej osoby linków do opublikowanych zgodnie z prawem przez osoby trzecie stron internetowych zawierających zgodne z prawdą informacje dotyczące tej osoby, jest, w aktualnym stanie rzeczy, niezgodne z tym art. 6 ust. 1 lit. c)−e) ze względu na to, że informacje te należy w świetle całokształtu okoliczności danego przypadku uznać za niewłaściwe, (już) niestosowne czy też nadmierne w stosunku do celów, dla których są one przetwarzane przez operatora wyszukiwarki internetowej, należy usunąć z tej listy wyników wyszukiwania te informacje i prowadzące do nich linki.

95      W zakresie dotyczącym wniosków, o których mowa w tym art. 12 lit. b), złożonych na podstawie podnoszonego niespełnienia ustanowionych w art. 7 lit. f) dyrektywy 95/46 warunków oraz wniosków, o których mowa w art. 14, akapit pierwszy lit. a) tej dyrektywy należy podnieść, że jakiekolwiek przetwarzanie danych osobowych musi być, na podstawie tego art. 7, zgodne z prawem przez cały czas, podczas którego jest dokonywane.

96      Uwzględniając powyższe, w ramach oceny wniosków złożonych w przedmiocie przetwarzania danych takiego jak to rozpatrywane w postępowaniu głównym należy w szczególności przeanalizować to, czy osoba, której dotyczą dane, ma prawo domagać się tego, aby dotycząca jej informacja nie była już, w aktualnym stanie rzeczy, powiązana z jej imieniem i nazwiskiem poprzez listę wyników wyszukiwania mającego za punkt wyjścia to imię i nazwisko. W tym względzie należy podkreślić, że stwierdzenie, iż takie prawo przysługuje, pozostaje bez związku z tym, czy zawarcie na liście wyników wyszukiwania danej informacji wyrządza szkodę osobie, której dotyczą dane.

97      Ponieważ osoba, której dotyczą dane, może, ze względu na przysługujące jej i przewidziane w art. 7 i 8 karty prawa podstawowe, zażądać tego, aby dana informacja nie była już podawana do wiadomości szerokiego kręgu odbiorców poprzez zawarcie jej na takiej liście wyników wyszukiwania, należy uznać, jak wynika to w szczególności z pkt 81 niniejszego wyroku, że te prawa są co do zasady nadrzędne nie tylko wobec interesu gospodarczego operatora wyszukiwarki internetowej, lecz również wobec interesu, jaki może mieć ten krąg odbiorców w znalezieniu tej informacji w ramach wyszukiwania prowadzonego w przedmiocie imienia i nazwiska tej osoby. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca, jeśli należałoby uznać, ze szczególnych powodów, takich rola odgrywana przez tą osobę w życiu publicznym, że ingerencja w jej prawa podstawowe jest uzasadniona nadrzędnym interesem tego kręgu odbiorców polegającym na posiadaniu dzięki temu zawarciu na liście dostępu do danej informacji.

98      W przypadku sytuacji takiej jak ta rozpatrywana w postępowaniu głównym, dotyczącej wyświetlania na liście wyników uzyskiwanej przez internautę prowadzącego za pomocą Google Search wyszukiwanie mające za punkt wyjścia imię i nazwisko danej osoby linków do archiwalnych stron internetowych dziennika, na których zamieszczone były zawierające imię i nazwisko tej osoby ogłoszenia w przedmiocie licytacji nieruchomości związanej z ich zajęciem wynikającym z niespłaconych należności na rzecz zakładu zabezpieczeń społecznych, należy uznać, że, biorąc pod uwagę znaczenie, jakie mają zawarte w tych ogłoszeniach informacje dla prywatności tej osoby oraz okoliczność, iż zostały one opublikowane ponad 16 lat temu, osoba, której dotyczą dane, ma uzasadnione prawo do tego, aby te informacje nie były już wiązane przez taką listę wyników wyszukiwania z jej imieniem i nazwiskiem. Ze względu zatem na to, że w niniejszym przypadku wydaje się, iż nie zachodzą szczególne powody uzasadniające nadrzędny interes kręgu odbiorców polegający na posiadaniu w ramach takiego wyszukiwania dostępu do tych informacji – czego sprawdzenie należy do sądu odsyłającego – osoba, której dotyczą dane, może na podstawie art. 12 lit. b) oraz art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46 domagać się usunięcia tych linków z tej listy wyników wyszukiwania.

99      Z powyższego wynika, że na pytanie trzecie należy odpowiedzieć, że art. 12 lit. b) i art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w taki sposób, iż w ramach oceny tego, czy spełnione zostały warunki zastosowania tych przepisów należy w szczególności przeanalizować kwestię, czy osoba, której dotyczą dane, ma prawo do tego, aby dana dotycząca jej informacja nie była już, w aktualnym stanie rzeczy, powiązana z jej imieniem i nazwiskiem poprzez listę wyświetlającą wyniki wyszukiwania mającego za punkt wyjścia to imię i nazwisko, przy czym stwierdzenie, iż takie prawo przysługuje, pozostaje bez związku z tym, czy zawarcie na tej liście wyników wyszukiwania danej informacji wyrządza szkodę tej osobie. Ponieważ osoba ta może, ze względu na przysługujące jej i przewidziane w art. 7 i 8 karty prawa podstawowe, zażądać tego, aby dana informacja nie była już podawana do wiadomości szerokiego kręgu odbiorców poprzez zawarcie jej na takiej liście wyników wyszukiwania, prawa te są co do zasady nadrzędne nie tylko wobec interesu gospodarczego operatora wyszukiwarki internetowej, lecz również wobec interesu, jaki może mieć ten krąg odbiorców w znalezieniu tej informacji w ramach wyszukiwania prowadzonego w przedmiocie imienia i nazwiska tej osoby. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca, jeśli, ze szczególnych powodów, takich rola odgrywana przez tą osobę w życiu publicznym, należałoby uznać, że ingerencja w jej prawa podstawowe jest uzasadniona nadrzędnym interesem tego kręgu odbiorców polegającym na posiadaniu, dzięki temu zawarciu na liście, dostępu do danej informacji.

 W przedmiocie kosztów

100    Dla stron postępowania głównego niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed sądem odsyłającym, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania głównego, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (wielka izba) orzeka, co następuje:

1)      Artykuł 2 lit. b) i d) dyrektywy 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 października 1995 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych i swobodnego przepływu tych danych należy interpretować w taki sposób, że, po pierwsze, prowadzoną przez wyszukiwarki internetowe działalność, która polega na zlokalizowaniu informacji opublikowanych lub zamieszczonych w Internecie przez osoby trzecie, indeksowaniu ich w sposób automatyczny, czasowym przechowywaniu takich informacji i wreszcie ich udostępnianiu internautom w sposób uporządkowany zgodnie z określonymi preferencjami, w sytuacji, gdy takie informacje zawierają dane osobowe, należy uznać za „przetwarzanie danych osobowych” w rozumieniu art. 2 lit. b) tej dyrektywy oraz, po drugie, że należy uznać operatora tej wyszukiwarki internetowej za „administratora” odpowiedzialnego za przetwarzanie danych w rozumieniu tego art. 2 lit. d).

2)      Artykuł 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że przetwarzanie danych osobowych ma miejsce w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez administratora danych odpowiedzialnego za to przetwarzanie na terytorium danego państwa członkowskiego w rozumieniu tego przepisu, jeśli operator wyszukiwarki internetowej ustanawia w danym państwie członkowskim oddział lub spółkę zależną, których celem jest promocja i sprzedaż powierzchni reklamowych oferowanych za pośrednictwem tej wyszukiwarki, a działalność tego oddziału lub spółki zależnej jest skierowana do osób zamieszkujących to państwo.

3)      Artykuł 12 lit. b) oraz art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w ten sposób, że ustanowione w tych przepisach normy są przestrzegane, a przewidziane w nich warunki – rzeczywiście spełnione wówczas, gdy operator wyszukiwarki internetowej jest zobowiązany do usunięcia z wyświetlanej listy wyników wyszukiwania mającego za punkt wyjścia imię i nazwisko danej osoby linków do publikowanych przez osoby trzecie stron internetowych zawierających dotyczące tej osoby informacje, również w przypadku, gdy te imię czy nazwisko czy też te informacje nie zostały uprzednio czy też jednocześnie usunięte z tych stron internetowych i, w odpowiednim przypadku, nawet jeśli ich publikacja na tych stronach jest zgodna z prawem.

4)      Artykuł 12 lit. b) i art. 14 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy 95/46 należy interpretować w taki sposób, iż w ramach oceny tego, czy spełnione zostały warunki zastosowania tych przepisów należy w szczególności przeanalizować kwestię, czy osoba, której dotyczą dane, ma prawo do tego, aby dana dotycząca jej informacja nie była już, w aktualnym stanie rzeczy, powiązana z jej imieniem i nazwiskiem poprzez listę wyświetlającą wyniki wyszukiwania mającego za punkt wyjścia to imię i nazwisko, przy czym stwierdzenie, iż takie prawo przysługuje, pozostaje bez związku z tym, czy zawarcie na tej liście wyników wyszukiwania danej informacji wyrządza szkodę tej osobie. Ponieważ osoba ta może, ze względu na przysługujące jej i przewidziane w art. 7 i 8 karty prawa podstawowe, zażądać tego, aby dana informacja nie była już podawana do wiadomości szerokiego kręgu odbiorców poprzez zawarcie jej na takiej liście wyników wyszukiwania, prawa te są co do zasady nadrzędne nie tylko wobec interesu gospodarczego operatora wyszukiwarki internetowej, lecz również wobec interesu, jaki może mieć ten krąg odbiorców w znalezieniu tej informacji w ramach wyszukiwania prowadzonego w przedmiocie imienia i nazwiska tej osoby. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca, jeśli, ze szczególnych powodów, takich rola odgrywana przez tą osobę w życiu publicznym, należałoby uznać, że ingerencja w jej prawa podstawowe jest uzasadniona nadrzędnym interesem tego kręgu odbiorców polegającym na posiadaniu, dzięki temu zawarciu na liście, dostępu do danej informacji.

Ustawa o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych z dnia 7 listopada 1996 r.

USTAWA
z dnia 7 listopada 1996 r.

o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych

(Dz. U. z dnia 23 grudnia 1996 r.)

Art. 1. Ustawa określa obowiązki wydawców w zakresie przekazywania dzieł oraz obowiązki bibliotek w zakresie gromadzenia dorobku wydawniczego.

Art. 2. 1. Przez określenie „wydawca” należy rozumieć osobę prawną, jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej oraz osobę fizyczną, która prowadzi na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej działalność polegającą na publikowaniu dzieł; domniemywa się, że wydawcą jest osoba, której nazwę lub nazwisko uwidoczniono w tym charakterze na egzemplarzach publikacji.
2. Przez określenie „publikacja” należy rozumieć dzieła zwielokrotnione dowolną techniką w celu rozpowszechnienia, a w szczególności:
1) piśmiennicze, jak: książki, broszury, gazety, czasopisma i inne wydawnictwa ciągłe, druki ulotne, afisze,
2) graficzne i graficzno-piśmiennicze, jak: mapy, plakaty, plany, wykresy, tabele, rysunki, ilustracje, nuty,
3) audiowizualne utrwalające dźwięk, obraz lub obraz i dźwięk, jak: płyty, taśmy, kasety, przeźrocza, mikrofilmy, mikrofisze,
4) zapisane na informatycznych nośnikach danych,
5) oprogramowanie komputerowe.

Art. 3. 1. Wydawca, który udostępnia publicznie egzemplarze publikacji na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej lub za granicą, obowiązany jest do nieodpłatnego przekazania uprawnionym bibliotekom liczby egzemplarzy publikacji (egzemplarze obowiązkowe), określonej w art. 5 ust. 1-3.
2. Obowiązkowi, o którym mowa w ust. 1, podlega również bezpośredni producent dzieła wyprodukowanego w kraju dla wydawcy zagranicznego.
3. Osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, obowiązane są także do przekazywania uprawnionym bibliotekom egzemplarzy obowiązkowych:
1) kolejnych wydań tego samego dzieła,
2) poszczególnych mutacji gazet i czasopism, w tym również poszczególnych wersji językowych,
3) wydań bibliofilskich,
4) reprintów dzieł wcześniej już publikowanych,
5) dzieł, które pierwotnie nie były publicznie udostępniane, w tym takich, które utraciły charakter tajny lub poufny.
4. W przypadku gdy to samo dzieło wydawca publikuje w różnych standardach edytorskich, obowiązek przekazania egzemplarzy obowiązkowych odnosi się do standardu najwyższego.
5. Minister Kultury i Sztuki określi, w drodze rozporządzenia, w zakresie niezbędnym do zachowania dorobku wydawniczego, wykaz bibliotek uprawnionych do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych poszczególnych rodzajów publikacji oraz zasady i tryb ich przekazywania.

Art. 4. 1. Osoby, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 2, nie są obowiązane do przekazywania egzemplarzy obowiązkowych:
1) druków przeznaczonych wyłącznie do użytku służbowego organów administracji państwowej, organów samorządu terytorialnego, wojska oraz do użytku wewnętrznego organizacji politycznych, społecznych i innych, jeżeli takie przeznaczenie zostało określone przed wykonaniem druku,
2) papierów i znaków wartościowych,
3) druków artystycznych o charakterze oryginału,
4) druków, zapisów utrwalających dźwięk, obraz lub obraz i dźwięk, dokonywanych na dowolnym nośniku lub dowolną techniką, przeznaczonych do użytku osobistego,
5) formularzy, biletów, etykiet i opakowań.
2. Minister Kultury i Sztuki może, w drodze rozporządzenia, wyłączyć z obowiązku przekazywania egzemplarzy obowiązkowych także inne rodzaje dzieł niż określone w ust. 1.

Art. 5. 1. Bibliotece Narodowej w Warszawie i Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie przekazuje się po dwa egzemplarze obowiązkowe.
2. Bibliotece Sejmowej w Warszawie przekazuje się po jednym egzemplarzu obowiązkowym dzienników urzędowych organów administracji rządowej.
3. Pozostałym bibliotekom uprawnionym przekazuje się po jednym egzemplarzu obowiązkowym.
4. Biblioteki, o których mowa w ust. 1, mają obowiązek wieczystego archiwizowania jednego egzemplarza obowiązkowego.

Art. 6. Filmotece Narodowej w Warszawie przekazuje się po jednym egzemplarzu kopii filmu kinowego i telewizyjnego. Obowiązek ten ciąży na producencie filmu. Przepisy art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 2 i 4 stosuje się odpowiednio.

Art. 7. Przesyłki zawierające egzemplarze obowiązkowe wysyłane do bibliotek uprawnionych do ich otrzymywania są zwolnione od opłat pocztowych, do wysokości najniższej opłaty za przyjęcie, przemieszczenie i doręczenie przesyłki niebędącej przesyłką najszybszej kategorii, tego rodzaju, tej samej masy, ustalonej w obowiązującym cenniku usług powszechnych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. poz. 1529).

Art. 8. 1. Kto uchyla się od obowiązku przekazania uprawnionej bibliotece lub Filmotece Narodowej w Warszawie egzemplarza obowiązkowego, podlega karze grzywny.
2. Orzekanie w sprawach określonych w ust. 1 następuje w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia.

Art. 9. Tracą moc przepisy art. 32 i art. 33 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o bibliotekach (Dz. U. Nr 12, poz. 63, z 1984 r. Nr 26, poz. 129, z 1989 r. Nr 29, poz. 155 i Nr 35, poz. 192 oraz z 1990 r. Nr 34, poz. 198).

Art. 10. Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Wyrok TS UE z 3 lipca 2012 r w sprawie C‑128/11 (UsedSoft vs Oracle)

1)      Wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych należy dokonywać w taki sposób, iż prawo do rozpowszechniania kopii programu komputerowego zostaje wyczerpane, jeśli podmiot praw autorskich, który zezwolił, choćby i nieodpłatnie, na pobranie tej kopii z Internetu na nośnik danych, również przyznał, w zamian za zapłatę ceny mającej umożliwić mu uzyskanie wynagrodzenia odpowiadającego wartości gospodarczej kopii dzieła, którego jest on właścicielem, prawo do nieograniczonego w czasie korzystania z tej kopii.

2)      Wykładni art. 4 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24 należy dokonywać w ten sposób, iż w przypadku odsprzedaży licencji na korzystanie obejmującej odsprzedaż kopii programu komputerowego pobranej ze strony internetowej podmiotu praw autorskich, która to licencja została początkowo przyznana pierwszemu nabywcy przez ten podmiot praw autorskich na czas nieograniczony i w zamian za zapłatę ceny mającej mu umożliwić uzyskanie wynagrodzenia odpowiadającego wartości gospodarczej kopii jego dzieła, drugi nabywca tej licencji, podobnie jak każdy następny, mogą się powołać na przewidziane w art. 4 ust. 2 tej dyrektywy wyczerpanie prawa do rozpowszechniania, i, co za tym idzie, mogą zostać uznani za uprawnionych nabywców kopii programu komputerowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 tej dyrektywy i korzystać z przewidzianego w tym przepisie prawa do zwielokrotniania.

WYROK TRYBUNAŁU (wielka izba)

z dnia 3 lipca 2012 r.

Ochrona prawna programów komputerowych – Wprowadzanie do obrotu używanych licencji na oprogramowanie komputerowe pobrane z Internetu – Dyrektywa 2009/24/WE – Artykuł 4 ust. 2 i art. 5 ust. 1 – Wyczerpanie prawa do rozpowszechniania – Pojęcie „uprawnionego nabywcy”

W sprawie C‑128/11

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, złożony przez Bundesgerichtshof (Niemcy) postanowieniem z dnia 3 lutego 2011 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 14 marca 2011 r., w postępowaniu:

UsedSoft GmbH

przeciwko

Oracle International Corp.,

TRYBUNAŁ (wielka izba),

w składzie: V. Skouris, prezes, A. Tizzano, J.N. Cunha Rodrigues, K. Lenaerts (sprawozdawca), J.C. Bonichot i A. Prechal, prezesi izb, K. Schiemann, E. Juhász, A. Borg Barthet, D. Šváby i M. Berger, sędziowie,

rzecznik generalny: Y. Bot,

sekretarz: K. Malacek, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 6 marca 2012 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

–        w imieniu UsedSoft GmbH przez B. Ackermann oraz A. Meisterernsta, Rechtsanwälte,

–        w imieniu Oracle International Corp. przez T. Heydn oraz U. Hornunga, Rechtsanwälte,

–        w imieniu Irlandiii przez D. O’Hagana, działającego w charakterze pełnomocnika,

–        w imieniu rządu hiszpańskiego przez N. Díaz Abad, działającą w charakterze pełnomocnika,

–        w imieniu rządu francuskiego przez J. Gstaltera, działającego w charakterze pełnomocnika,

–        w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez S. Fiorentina, avvocato dello Stato,

–        w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Samnaddę oraz F.W. Bulsta, działających w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 24 kwietnia 2012 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1        Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/24/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Dz.U. L 111, s. 16).

2        Wniosek ten został przedstawiony w ramach sporu, jaki zaistniał między UsedSoft GmbH (zwaną dalej „UsedSoft”) a Oracle International Corp. (zwaną dalej „Oracle”) w przedmiocie wprowadzania przez UsedSoft do obrotu używanych licencji na oprogramowanie komputerowe Oracle.

 Ramy prawne

 Prawo międzynarodowe

3        Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO) przyjęła w Genewie w dniu 20 grudnia 1996 r. Traktat WIPO o prawie autorskim (zwany dalej „TPA”). Traktat ten został zatwierdzony w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2000/278/WE z dnia 16 marca 2000 r. (Dz.U. L 89, s. 6).

4        Artykuł 4 TPA, zatytułowany „Programy komputerowe”, brzmi następująco:

„Programy komputerowe są chronione jak utwory literackie w rozumieniu artykułu 2 konwencji berneńskiej. Ochrona ta odnosi się do programów komputerowych niezależnie od sposobu lub formy wyrażania”.

5        Artykuł 6 TPA, zatytułowany „Prawo wprowadzania do obrotu [rozpowszechniania]”, stanowi:

„1.      Autorom utworów literackich i artystycznych przysługuje wyłączne prawo zezwalania na publiczne udostępnianie oryginału i zwielokrotnionych egzemplarzy utworów drogą sprzedaży lub innej formy przeniesienia własności.

2.      Niniejszy traktat nie ogranicza swobody Umawiających się Stron określenia ewentualnych warunków, w których następuje wyczerpanie prawa, o którym mowa w ust. 1, po dokonanej za zezwoleniem autora, pierwszej sprzedaży lub innej formy przeniesienia własności oryginału lub zwielokrotnionego egzemplarza utworu”.

6        Artykuł 8 TPA stanowi:

„[…] autorom utworów literackich i artystycznych przysługuje wyłączne prawo zezwalania na publiczne komunikowanie swoich utworów drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym publiczne udostępnianie utworów w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym”.

7        W uzgodnionych deklaracjach dotyczących art. 6 i 7 TPA przyjęto, co następuje:

„Używane w tych artykułach wyrażenia »zwielokrotnione egzemplarze« i »oryginał i zwielokrotnione egzemplarze«, w kontekście prawa wprowadzania do obrotu i prawa najmu przewidzianych w tych artykułach, odnoszą się wyłącznie do utrwalonych zwielokrotnionych egzemplarzy, które mogą zostać wprowadzone do obrotu jako przedmioty materialne”.

 Prawo Unii

 Dyrektywa 2001/29

8        Motywy 28 i 29 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. L 167, s. 10) stanowią:

„(28) Ochrona prawa autorskiego na mocy niniejszej dyrektywy obejmuje wyłączne prawo do kontrolowania dystrybucji [rozpowszechniania] utworu w postaci materialnego nośnika. Pierwsza sprzedaż na obszarze Wspólnoty oryginału utworu lub jego kopii przez podmiot praw autorskich lub za jego zezwoleniem wyczerpuje całkowicie prawo do kontrolowania odprzedaży tego przedmiotu na obszarze Wspólnoty. Prawo to nie powinno zostać wyczerpane w wyniku sprzedaży oryginału lub jego kopii poza obszarem Wspólnoty przez podmiot praw autorskich lub za jego zezwoleniem. Prawa autora do najmu i użyczenia zostały określone w dyrektywie 92/100/EWG. Prawo do rozpowszechniania przewidziane w niniejszej dyrektywie nie narusza przepisów w zakresie praw do najmu i użyczenia znajdujących się w rozdziale I wymienionej dyrektywy.

(29)      Problem całkowitego wykorzystania [wyczerpania prawa] nie powstaje w przypadku usług, w szczególności usług świadczonych przez Internet. Dotyczy to również materialnych kopii utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną, wykonanych przez użytkownika takiej usługi za zezwoleniem podmiotu praw autorskich. Stąd to samo stosuje się do najmu i użyczenia oryginału utworu lub jego kopii, które ze względu na swój charakter są usługami. W przeciwieństwie do CD-ROM lub CD-I, gdzie własność intelektualna ma postać materialnego nośnika, a mianowicie rzeczy, każda usługa świadczona przez Internet stanowi w istocie czynność, na którą należy uzyskać zezwolenie, o ile tak stanowi prawo autorskie lub prawo pokrewne”.

9        Zgodnie z art. 1 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29 pozostawia ona niezmienione przepisy prawa wspólnotowego dotyczące ochrony prawnej programów komputerowych i pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na te przepisy.

10      Artykuł 3 dyrektywy 2001/29 stanowi:

„1.      Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając [w to] podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.

[…]

3.      Czynności publicznego udostępniania utworów i podawania do publicznej wiadomości określone w niniejszym artykule nie powodują wyczerpania praw określonych w ust. 1 i 2”.

11      Artykuł 4 tej dyrektywy, zatytułowany „Prawo do rozpowszechniania”, stanowi:

„1.      Państwa członkowskie powinny przewidzieć dla autorów wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania jakiejkolwiek formy publicznego rozpowszechniania oryginału swoich utworów lub ich kopii w drodze sprzedaży lub w inny sposób.

2.      Prawo do rozpowszechniania na obszarze Wspólnoty oryginału lub kopii danego utworu wyczerpuje się tylko w przypadku pierwszej sprzedaży danego przedmiotu lub innego przeniesienia własności na obszarze Wspólnoty przez podmiot praw autorskich lub za jego zezwoleniem”.

 Dyrektywa 2009/24

12      Zgodnie z motywem 1 dyrektywy 2009/24 za jej pomocą ujednolicona została dyrektywa Rady 91/250/EWG z dnia 14 maja 1991 r. w sprawie ochrony prawnej programów komputerowych (Dz.U. L 122, s. 42).

13      Z motywu 7 dyrektywy 2009/24 wynika, że „[d]o celów niniejszej dyrektywy pojęcie »program komputerowy« obejmuje programy w jakiejkolwiek formie, w tym programy zintegrowane ze sprzętem komputerowym”.

14      Zgodnie z motywem 13 tej dyrektywy „ładowanie [pobieranie] i uruchamianie konieczne do użycia kopii programu, która została zgodnie z prawem nabyta, oraz poprawianie jej błędów nie może być umownie zabronione”.

15      Artykuł 1 ust. 1 dyrektywy 2009/24 stanowi, że „państwa członkowskie chronią prawem autorskim programy komputerowe w taki sposób, jak dzieła literackie w rozumieniu konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych”.

16      Zgodnie z brzmieniem art. 1 ust. 2 tej dyrektywy ustanowionej w niej „ochronie podlega każda forma wyrażenia programu komputerowego”.

17      Artykuł 4 tej dyrektywy, zatytułowany „Czynności zastrzeżone”, stanowi:

„1.      Z zastrzeżeniem przepisów art. 5 i 6 prawa wyłączne uprawnionego, w rozumieniu art. 2, obejmują prawo do wykonywania lub zezwalania na:

a)      trwałe lub czasowe powielanie [zwielokrotnianie] programu komputerowego jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie, częściowo lub w całości. W zakresie, w jakim ładowanie [pobieranie], wyświetlanie, uruchamianie, transmitowanie lub przechowywanie programu komputerowego wymaga takiego powielenia, takie czynności wymagają uzyskania zezwolenia uprawnionego;

b)      translację, adaptację, porządkowanie i jakiekolwiek inne modyfikacje programu komputerowego i powielenie [zwielokrotnienie] wyników tych działań bez uszczerbku dla praw osoby, która modyfikuje program;

c)      jakąkolwiek formę publicznej dystrybucji [rozpowszechniania], włącznie z wypożyczeniem [najmem] oryginalnego programu komputerowego lub jego kopii.

2.      Pierwsza sprzedaż na terytorium Wspólnoty kopii programu komputerowego przez uprawnionego lub za jego zgodą wyczerpuje prawo dystrybucji [rozpowszechniania] na terytorium Wspólnoty tej kopii, z wyjątkiem prawa do kontroli dalszych wypożyczeń [dalszego najmu] programu lub jego kopii”.

18      Artykuł 5 dyrektywy 2009/24, zatytułowany „Wyjątki od czynności zastrzeżonych”, stanowi w swym ust. 1:

„W braku szczególnych przepisów umownych czynności określone w art. 4 ust. 1 lit. a) i b) nie wymagają zezwolenia uprawnionego, jeśli są konieczne do użycia programu przez uprawnionego nabywcę zgodnie z zamierzonym celem, włącznie z poprawianiem błędów”.

 Prawo niemieckie

19      Paragrafy 69c i 69d Gesetz über Urheberrecht und verwandte Schutzrechte (Urheberrechtgesetz) (niemieckiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych) z dnia 9 września 1965 r. (BGBl. 1965 I, s. 1273) w wersji po zmianach (zwanej dalej „UrhG”) dokonują transpozycji do prawa krajowego odpowiednio art. 4 i 5 dyrektywy 2009/24.

 Okoliczności faktyczne leżące u podstaw sporu

20      Oracle tworzy i sprzedaje programy komputerowe. Spółka ta jest podmiotem wyłącznych praw autorskich do korzystania z tych programów, a ponadto właścicielem niemieckiego słownego znaku towarowego i wspólnotowego słownego znaku towarowego „Oracle”, które są zarejestrowane w szczególności dla oprogramowania komputerowego.

21      W 85% przypadków Oracle sprzedaje programy komputerowe, których dotyczy spór zawisły przed sądem krajowym, czyli oprogramowanie baz danych, poprzez system pobierania plików z Internetu. Klient pobiera kopię oprogramowania bezpośrednio ze strony internetowej Oracle na swój komputer. Są to programy komputerowe przeznaczone dla sieci typu klient-serwer. Przyznane w umowie licencyjnej prawo do korzystania z takiego programu obejmuje uprawnienie do trwałego przechowywania kopii tego programu na serwerze i udostępnienia go określonej liczbie użytkowników poprzez wprowadzenie go do pamięci głównej ich komputerów. Umowa serwisowania przewiduje możliwość pobierania ze strony internetowej Oracle zaktualizowanych wersji danego programu komputerowego („updates”) oraz programów służących poprawieniu błędów („patches”). Na życzenie klienta te programy komputerowe mogą również zostać dostarczone na płycie CD-ROM czy też DVD.

22      Jeśli chodzi o programy komputerowe, których dotyczy spór zawisły przed sądem krajowym, Oracle oferuje licencje w pakietach dla co najmniej 25 użytkowników. Przedsiębiorstwo, które potrzebuje ich dla 27 użytkowników, musi nabyć dwie licencje.

23      Zawierane przez Oracle umowy licencyjne na programy komputerowe, których dotyczy spór zawisły przed sądem krajowym, zawierają pod tytułem „Przyznanie prawa” następujące postanowienie:

„W ramach płatności za usługi uzyskują Państwo, wyłącznie do celów własnej działalności gospodarczej, bezterminowe, niewyłączne, nieprzenaszalne i wolne od opłat prawo korzystania z wszystkich produktów i usług Oracle udostępnionych Państwu na podstawie niniejszej umowy”.

24      UsedSoft sprzedaje używane licencje na programy komputerowe, a w szczególności używane licencje na korzystanie z programów komputerowych Oracle, których dotyczy spór zawisły przed sądem krajowym. UsedSoft nabywa w tym celu od klientów Oracle takie licencje lub ich części, jeśli pierwszy nabywca początkowo kupił te licencje na korzystanie dla takiej ilości użytkowników, która przekraczała jego potrzeby.

25      W październiku 2005 r. UsedSoft zaproponowała „Akcję Specjalną Oracle”; w jej ramach oferowała ona sprzedaż „już używanych” licencji na programy komputerowe, których dotyczy spór zawisły przed sądem krajowym. Wskazywała ona przy tym, iż wszystkie licencje są „aktualne” w tym sensie, że umowa serwisowania zawarta z Oracle przez licencjobiorcę początkowego nadal wywołuje skutki prawne oraz że legalność pierwszej umowy sprzedaży jest potwierdzana poświadczeniem notarialnym.

26      Klienci UsedSoft, którzy nie są posiadaczami danego programu komputerowego Oracle, pobierają go, po nabyciu takiej używanej licencji, bezpośrednio ze strony internetowej Oracle. Natomiast klienci, którzy są już posiadaczami tego programu komputerowego i którzy dokupują licencje dla dodatkowych użytkowników, są nakłaniani przez UsedSoft do skopiowania programu komputerowego do pamięci głównej komputerów tych użytkowników.

27      Oracle wytoczyła przed Landgericht München I powództwo mające na celu nakazanie UsedSoft zaprzestania praktyk, o których mowa w pkt 24–26 niniejszego wyroku. Zostało ono uwzględnione zgodnie z żądaniami Oracle. Apelacja wniesiona przez UsedSoft przeciwko temu orzeczeniu została oddalona. Spółka ta wniosła następnie skargę kasacyjną do Bundesgerichtshof.

28      Zdaniem tego sądu odsyłającego działania UsedSoft i jego klientów ograniczają przysługujące Oracle wyłączne prawo do trwałego lub czasowego zwielokrotniania programu komputerowego w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2009/24. Zdaniem tego sądu klienci UsedSoft nie mogą opierać się na przeniesionym na nich legalnie przez Oracle prawie do zwielokrotniania programów komputerowych. Z umów licencyjnych Oracle wynika bowiem, że prawo do korzystania z tych programów jest „nieprzenoszalne”. Ci klienci Oracle nie mają więc prawa przenosić na osoby trzecie prawa do zwielokrotniania tych programów.

29      Rozstrzygnięcie zawisłego przed sądem krajowym sporu zależy zdaniem sądu odsyłającego od tego, czy klienci UsedSoft mogą się powołać skutecznie na przepis § 69d ust. 1 UrhG, który stanowi transpozycję do prawa niemieckiego art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24.

30      W tym względzie na wstępie pojawia się pytanie, czy ten, kto – tak jak klienci pozwanej – nie ma prawa do korzystania z programów komputerowych przyznanego przez podmiot praw autorskich, ale powołuje się na wyczerpanie prawa do rozpowszechniania kopii programu komputerowego, jest „uprawnionym nabywcą” tej kopii w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24. Sąd odsyłający uważa, że tak. Wyjaśnia on, że spowodowana przez wyczerpanie prawa zdolność kopii programu komputerowego do bycia przedmiotem obrotu byłaby w dużej mierze bezprzedmiotowa, gdyby nabywca takiej kopii nie miał prawa do zwielokrotniania programu komputerowego. Korzystanie z programu komputerowego wymaga bowiem – w przeciwieństwie do korzystania z innych chronionych prawem autorskim utworów – z reguły jego zwielokrotniania. Artykuł 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24/WE ma zaś na celu zagwarantowanie wyczerpania prawa do rozpowszechniania, o którym mowa w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24.

31      Następnie sąd odsyłający zastanawia się, czy w przypadku takim jak ten rozpatrywany przez sąd krajowy, prawo do rozpowszechniania kopii programu komputerowego zostało wyczerpane w rozumieniu § 69c pkt 3 zdanie drugie UrhG, który stanowi transpozycję do prawa niemieckiego art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24.

32      Wykładnia tych przepisów nie jest jednoznaczna. W świetle jednego podejścia art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 może być zastosowany, jeżeli podmiot praw autorskich – po zawarciu umowy licencyjnej – zezwala klientowi na sporządzenie kopii programu komputerowego poprzez pobranie programu komputerowego ze strony internetowej i zapisanie go na komputerze. Zgodnie z tą koncepcją interpretowany przepis wiąże skutek prawny w postaci wyczerpania prawa do rozpowszechniania z pierwszą sprzedażą kopii programu i dlatego niekoniecznie wymaga wprowadzenia do obrotu fizycznej kopii programu komputerowego. Zgodnie z innym podejściem art. 4 ust. 2 część pierwsza zdania dyrektywy 2009/24 może być stosowany w drodze analogii w razie sprzedaży programu komputerowego w drodze transmisji on-line. Zdaniem zwolenników tego podejścia istnieje niezamierzona luka regulacyjna („planwidrige Regelungslücke”) spowodowana tym, że autorzy tej dyrektywy nie uregulowali przypadku transmisji programów komputerowych on-line, ani nawet go nie rozważali. Wreszcie, w świetle kolejnego poglądu art. 4 ust. 2 pierwsza część zdania dyrektywy 2009/24 znajduje zastosowanie tylko w przypadku, gdy wyczerpanie prawa do rozpowszechniania zgodnie z tym przepisem zakłada wprowadzenie do obrotu materialnej kopii programu komputerowego przez podmiot praw autorskich lub za jego zgodą. Zgodnie z tym poglądem autorzy dyrektywy 2009/24 świadomie odstąpili od poddania transmisji programów komputerowych on-line zasadzie wyczerpania.

33      Wreszcie sąd odsyłający zastanawia się nad kwestią, czy ten, kto nabył używaną licencję, może, w odniesieniu do sporządzenia kopii programu – tak jak w zawisłej przed sądem krajowym sprawie klienci strony UsedSoft poprzez pobranie kopii programu komputerowego Oracle ze strony internetowej tej spółki na komputer lub poprzez pobranie programu do pamięci roboczej kolejnych komputerów biurowych – powołać się na wyczerpanie prawa do rozpowszechniania kopii programu komputerowego sporządzonej przez pierwszego nabywcę poprzez pobranie programu z Internetu za zgodą podmiotu praw autorskich, jeżeli pierwszy nabywca skasował swoją kopię programu lub jej nie używa. Sąd odsyłający jest zdania, że zastosowanie w drodze analogii art. 5 ust. 1 i art. 4 ust. 2 pierwsza część zdania dyrektywy 2009/24 nie wchodzi w rachubę. Wyczerpanie prawa do rozpowszechniania ma gwarantować wyłącznie zdolność do bycia przedmiotem obrotu kopii programu zbytej przez podmiot praw autorskich lub za jego zgodą, która ma postać określonego materialnego nośnika danych. Skutki wyczerpania tego prawa do rozpowszechniania nie powinny więc być rozszerzane na przeniesiony on-line i niemający postaci materialnej zasób danych.

34      W tych okolicznościach Bundesgerichtshof postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)      Czy ten, kto może powołać się na wyczerpanie prawa do [rozpowszechniania] kopii programu komputerowego, jest »uprawnionym nabywcą« w rozumieniu dyrektywy art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24?

2)      W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: czy prawo do [rozpowszechniania] kopii programu komputerowego wyczerpuje zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 […] sporządzenie przez nabywcę kopii poprzez [pobranie] programu z Internetu na nośnik danych za zgodą [podmiotu praw autorskich]?

3)      W razie udzielenia odpowiedzi twierdzącej również na pytanie drugie: czy również ten, kto nabył »używaną« licencję na oprogramowanie, może w odniesieniu do sporządzenia kopii programu powołać się »jako uprawniony nabywca«, na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24, na wyczerpanie prawa do [rozpowszechniania] kopii programu komputerowego sporządzonej przez pierwszego nabywcę poprzez [pobranie] programu z Internetu na nośnik danych za zgodą [podmiotu praw autorskich], jeżeli pierwszy nabywca usunął swoją kopię programu albo jej nie używa?”.

 W przedmiocie pytań prejudycjalnych

 W przedmiocie pytania drugiego

35      Zadając swe drugie pytanie, które należy rozpatrzyć w pierwszej kolejności, sąd odsyłający zmierza w istocie do ustalenia, czy i w jakich warunkach pobranie z Internetu kopii programu komputerowego za zgodą podmiotu praw autorskich do niego może skutkować wyczerpaniem prawa do rozpowszechniania tej kopii w Unii Europejskiej w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24.

36      Przypomnieć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 pierwsza sprzedaż na terytorium Unii kopii programu komputerowego przez podmiot praw autorskich lub za jego zgodą wyczerpuje prawo do rozpowszechniania tej kopii w Unii.

37      Z postanowienia odsyłającego wynika, że to właśnie sam podmiot praw autorskich, czyli Oracle, udostępnia swym chcącym korzystać z jego programu komputerowego unijnym klientom jego kopię, która może zostać pobrana ze strony internetowej Oracle.

38      Aby ustalić to, czy w sytuacji takiej jak ta rozpatrywana przez sąd krajowy, przysługujące podmiotowi praw autorskich prawo do rozpowszechniania zostało wyczerpane, należy w pierwszej kolejności sprawdzić, czy istniejący między tym podmiotem a jego klientem stosunek umowny, w ramach którego doszło do pobrania kopii danego programu komputerowego, może zostać uznany za „pierwszą sprzedaż kopii programu komputerowego” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24.

39      Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarówno względy jednolitego stosowania prawa Unii, jak i zasady równości wskazują na to, że treści przepisu prawa Unii, który nie zawiera wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich dla określenia swego znaczenia i zakresu, należy zwykle nadać w całej Unii autonomiczną i jednolitą wykładnię (zob. w szczególności wyroki: z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie C‑5/08 Infopaq International, Zb.Orz. s. I‑6569, pkt 27; z dnia 18 października 2011 r. w sprawie C‑34/10 Brüstle, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 25; a także z dnia 26 kwietnia 2012 r. w sprawie C‑510/10 DR i TV2 Danmark, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 33).

40      W tekście dyrektywy 2009/24 brak jest zaś jakiegokolwiek odesłania do prawa krajowego w odniesieniu do znaczenia, jakie należy przyjąć w odniesieniu do znajdującego się w art. 4 ust. 2 tej dyrektywy pojęcia „sprzedaż”. Wynika stąd zatem, że pojęcie to należy uznać dla celów stosowania tej dyrektywy jako autonomiczne pojęcie prawa Unii, które należy interpretować na jej terytorium w sposób jednolity (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie DR i TV2 Danmark, pkt 34).

41      Przedmiot i cel dyrektywy 2009/24 potwierdzają ten wniosek. Z motywów 4 i 5 dyrektywy 2009/24, wydanej na podstawie art. 95 WE, któremu odpowiada obecnie art. 114 TFUE, wynika bowiem, że ma ona na celu wyeliminowanie różnic istniejących w prawodawstwie państw członkowskich, które istotnie naruszają funkcjonowanie rynku wewnętrznego w zakresie dotyczącym programów komputerowych. Jednolita wykładnia pojęcia „sprzedaży” jest zaś konieczna do tego, aby uniknąć sytuacji, w której przyznana w tej dyrektywie ochrona podmiotów praw autorskich może różnić się w zależności od mającego zastosowanie prawa krajowego.

42      Zgodnie z powszechnie przyjętą definicją sprzedaż jest umową, w której jedna strona przenosi na drugą, w zamian za zapłatę ceny, prawo własności jej majątku rzeczowego lub należących do niej wartości niematerialnych. Wynika z tego, że transakcja handlowa pociągająca za sobą, zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24, wyczerpanie prawa do rozpowszechniania dotyczącego kopii programu komputerowego wiąże się z przeniesieniem prawa własności tej kopii.

43      Oracle stoi na stanowisku, że nie dokonuje ona sprzedaży kopii programów komputerowych, których dotyczy spór zawisły przed sądem krajowym. Wyjaśnia ona bowiem, że udostępnia ona swym klientom nieodpłatnie na swej stronie internetowej kopię danego programu, którą ci klienci mogą następnie pobrać. Klienci ci mogą jednak korzystać z pobranej w ten sposób kopii jedynie wtedy, gdy zawarli z Oracle umowę licencji na korzystanie. W ramach takiej licencji przyznane im zostaje bezterminowe, niewyłączne i nieprzenaszalne prawo do korzystania z danego programu komputerowego. Zdaniem zaś Oracle ani nieodpłatne udostępnienie kopii, ani zawarcie umowy licencji na korzystanie nie pociągają za sobą przeniesienia prawa własności tej kopii.

44      W tym względzie należy podnieść, że pobranie kopii programu komputerowego i zawarcie związanej z nią umowy licencji na korzystanie są ze sobą nierozerwalnie powiązane. To pobranie kopii programu komputerowego jest bezprzedmiotowe, jeśli posiadacz tej kopii nie może z niej korzystać. Chcąc dokonać kwalifikacji prawnych tych dwóch transakcji, należy zatem je badać łącznie (zob. analogicznie wyrok z dnia 6 maja 2010 r. w sprawach połączonych C‑145/08 i C‑149/08 Club Hotel Loutraki i in., Zb.Orz s. I‑4165, pkt 48, 49 i przytoczone tam orzecznictwo).

45      Jeśli chodzi o kwestię, czy w sytuacji takiej jak ta rozpatrywana przez sąd krajowy, dane transakcje handlowe wiążą się z przeniesieniem prawa własności kopii programu komputerowego, stwierdzić należy, że z postanowienia odsyłającego wynika, iż klient Oracle, który pobrał kopię danego programu komputerowego i zawarł z tą spółką umowę licencji na korzystanie z tej kopii, uzyskuje, w zamian za zapłatę ceny, bezterminowe prawo do korzystania z tej kopii. Udostępnienie przez Oracle kopii jej programu komputerowego oraz zawarcie powiązanej z nią umowy licencji na korzystanie mają bowiem na celu umożliwienie trwałego korzystania z tej kopii przez klientów tej spółki w zamian za zapłatę ceny mającej umożliwić podmiotowi praw autorskich uzyskanie wynagrodzenia odpowiadającego wartości gospodarczej kopii dzieła, którego jest on właścicielem.

46      W tych okolicznościach transakcje, o których mowa w pkt 44 niniejszego wyroku, badane jako całość, wiążą się z przeniesieniem prawa własności kopii danego programu komputerowego.

47      W tym względzie w sytuacji takiej jak ta rozpatrywana przez sąd krajowy bez znaczenia jest to, czy ta kopia programu komputerowego została udostępniona klientowi przez podmiot praw autorskich w drodze pobrania jej z jego strony internetowej czy też za pomocą materialnego nośnika takiego jak CD-ROM czy DVD. Jeśli nawet bowiem również w tym drugim przypadku podmiot danego prawa oddziela formalnie od siebie przysługujące klientowi prawo do korzystania z dostarczonej kopii programu komputerowego od operacji polegającej na przeniesieniu klientowi na nośnik materialny kopii tego programu, z ww. w pkt 44 niniejszego wyroku powodów operacja polegająca na pobraniu kopii programu komputerowego z tego nośnika i transakcja polegająca na zawarciu umowy licencji są z punktu widzenia nabywcy nierozerwalnie ze sobą związane. W przypadku gdy ten nabywca, który pobiera kopię danego programu komputerowego za pomocą materialnego nośnika takiego jak CD-ROM czy DVD i który zawiera powiązaną z nią umową licencji na korzystanie, uzyskuje prawo do bezterminowego korzystania z tej kopii w zamian za zapłatę ceny, należy uznać, że te dwie operacje wiążą się również, w przypadku udostępnienia kopii danego programu komputerowego za pomocą materialnego nośnika takiego jak CD-ROM czy DVD, z przeniesieniem prawa własności tej kopii.

48      Należy zatem uznać, że w sytuacji takiej jak ta rozpatrywana przez sąd krajowy przekazanie przez podmiot praw autorskich klientowi kopii programu komputerowego, któremu towarzyszy zawarcie między tymi samymi stronami umowy licencji na korzystanie, stanowi „pierwszą sprzedaż kopii programu komputerowego” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24.

49      Jak podkreślił rzecznik generalny w pkt 59 swej opinii, w braku szerokiej wykładni wyrażenia „sprzedaż” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 jako obejmującego wszystkie formy wprowadzania do obrotu produktu, charakteryzujące się przyznaniem prawa korzystania z kopii programu komputerowego na czas nieoznaczony w zamian za jednorazową zapłatę ceny mającej umożliwić podmiotowi praw autorskich uzyskanie wynagrodzenia odpowiadającego wartości gospodarczej kopii dzieła, którego jest on właścicielem, skuteczność (effet utile) tego przepisu stanęłaby pod znakiem zapytania ze względu na to, iż do obejścia zasady wyczerpania wystarczyłoby, aby dostawcy określali zawarte przez nich umowy sprzedaży jako umowy „licencyjne”, efektem czego zasada ta zostałaby pozbawiona w tym przypadku jakiegokolwiek znaczenia.

50      W drugiej kolejności nie można przyjąć podniesionego przez Oracle i Komisję Europejską argumentu, zgodnie z którym udostępnienie kopii programu komputerowego na stronie internetowej podmiotu praw autorskich do niego stanowi „publiczne udostępnianie” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, co zgodnie z art. 3 ust. 3 tej dyrektywy nie może pociągnąć za sobą wyczerpania praw do jej rozpowszechniania.

51      Z art. 1 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29 wynika bowiem, że pozostawia ona niezmienione przepisy prawa Unii dotyczące ochrony prawnej programów komputerowych – przyznanej w dyrektywie 91/250, która została ostatnio ujednolicona w dyrektywie 2009/24 – i pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na te przepisy. Przepisy dyrektywy 2009/24, a w szczególności jej art. 4 ust. 2 stanowią lex specialis w stosunku do dyrektywy 2001/29, efektem czego – nawet zakładając, że rozpatrywany przez sąd krajowy stosunek umowny lub jego część mogą również obejmować pojęcie „publicznego udostępniania” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, „pierwsza sprzedaż kopii programu komputerowego” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 powoduje, zgodnie z tym samym przepisem, wyczerpanie prawa do dystrybucji tej kopii.

52      Z pkt 46 niniejszego wyroku wynika, że w przypadku takim jak ten rozpatrywany przez sąd krajowy podmiot prawa autorskiego przenosi na klienta prawo własności kopii programu komputerowego. Jak zaś podniósł rzecznik generalny w pkt 73 swej opinii, z art. 6 ust. 1 TPA, w świetle którego, w miarę możliwości, należy dokonywać wykładni art. 3 i 4 dyrektywy 2001/29 (zob. podobnie wyrok z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie C‑456/06 Peek & Cloppenburg, Zb.Orz. s. I‑2731, pkt 30) wynika, że akt przeniesienia własności przekształca „podawanie do publicznej wiadomości”, o którym mowa w art. 3 tej dyrektywy, w czynność rozpowszechniania z art. 4 tej dyrektywy, która może, jeśli spełnione zostaną ustanowione w art. 4 ust. 2 warunki, podobnie jak w przypadku „pierwszej sprzedaży kopii programu komputerowego” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24, pociągnąć za sobą wyczerpanie prawa do rozpowszechniania.

53      W trzeciej kolejności należy jeszcze zbadać, czy, jak twierdzą Oracle i rządy, które przedstawiły swe uwagi przed Trybunałem i Komisją, wyczerpanie prawa do dystrybucji, o którym mowa w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24, dotyczy jedynie przedmiotów materialnych i nie dotyczy pobranych z Internetu niematerialnych kopii programów komputerowych. Powołują się one w tym względzie na brzmienie art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24, na motywy 28 i 29 dyrektywy 2001/29, na jej art. 4 w związku z art. 8 TPA, oraz na uzgodnione deklaracje dotyczące art. 6 TPA i 7 TPA, których transpozycja jest jednym z celów dyrektywy 2001/29.

54      Ponadto, zdaniem Komisji, motyw 29 dyrektywy potwierdza, że „problem całkowitego wyczerpania prawa nie powstaje w przypadku usług, w szczególności usług świadczonych przez Internet”.

55      W tym względzie należy w pierwszej kolejności stwierdzić, że z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 nie wynika, iż wyczerpanie prawa do rozpowszechniania kopii programów komputerowych, o którym mowa w tym przepisie, ogranicza się do kopii programów komputerowych znajdujących się na nośniku materialnym, takim jak CD-ROM czy DVD. Przeciwnie, należy uznać, że przepis ten, powołując się bez dalszych wyjaśnień na „sprzedaż kopii programu komputerowego”, nie wprowadza żadnego rozróżnienia w zależności od tego, czy dana kopia ma postać materialną czy też niematerialną.

56      Należy następnie przypomnieć, że dyrektywa 2009/24, dotycząca właśnie ochrony prawnej programów komputerowych, stanowi lex specialis w stosunku do dyrektywy 2001/29.

57      Z art. 1 ust. 2 dyrektywy 2009/24 wynika zaś, że ustanowionej w niej „ochronie podlega każda forma wyrażenia programu komputerowego”. W motywie 7 tej dyrektywy wyjaśniono w tym względzie, że pojęcie „programów komputerowych”, których ochronę ma ona zapewniać, „obejmuje programy w jakiejkolwiek formie, w tym programy zintegrowane ze sprzętem komputerowym”.

58      Z ww. przepisów jasno zatem wynika, że prawodawca unijny miał zamiar zrównać, dla celów przyznanej w dyrektywie 2009/24 ochrony, materialne i niematerialne kopie programów komputerowych.

59      W tych okolicznościach należy uznać, że przewidziane w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 wyczerpanie prawa do rozpowszechniania dotyczy zarówno materialnych i niematerialnych kopii programu komputerowego, jak i, co za tym idzie, kopii programów komputerowych, które przy ich pierwszej sprzedaży zostały pobrane z Internetu na komputer pierwszego nabywcy.

60      Prawdą jest, że pojęcia zastosowane w dyrektywach 2001/29 i 2009/24 powinny co do zasady mieć takie samo znaczenie (zob. wyrok z dnia 4 października 2011 r. w sprawach połączonych C‑403/08 i C‑429/08 Football Association Premier League i in., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 187, 188). Nawet jednak przy założeniu, że z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2001/29 zgodnie z wykładnią dokonaną w świetle motywów 28 i 29 tej dyrektywy oraz TPA, którego transpozycja jest jednym z celów dyrektywy 2001/29 (wyrok z dnia 9 lutego 2012 r. w sprawie C‑277/10 Luksan, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 59), wynikałoby, iż wyczerpanie prawa do rozpowszechniania dotyczy jedynie przedmiotów materialnych, okoliczność taka nie mogłaby – biorąc pod uwagę, że prawodawca unijny wyraził w szczególnym kontekście dyrektywy 2009/24 odmienną wolę – mieć wpływu na wykładnię art. 4 ust. 2 tej dyrektywy.

61      Należy jeszcze dodać, że sprzedaż programu komputerowego na płycie CD-ROM czy DVD i sprzedaż tego programu poprzez pobranie go z Internetu są do siebie z ekonomicznego punktu widzenia podobne. Transmisja programu on-line jest bowiem funkcjonalnym odpowiednikiem wydania nośnika materialnego. Wykładnia art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 dokonywana w świetle zasady równości traktowania potwierdza, że przewidziane w tym przepisie wyczerpanie prawa do rozpowszechniania wywiera skutki po dokonaniu przez podmiot praw autorskich lub za jego zgodą pierwszej sprzedaży programu komputerowego w Unii, niezależnie od kwestii, czy przedmiotem sprzedaży jest materialna czy też niematerialna kopia tego programu.

62      Jeśli chodzi o podniesiony przez Komisję argument, zgodnie z którym prawo Unii nie przewiduje wyczerpania prawa do rozpowszechniania w przypadku usług, należy przypomnieć, że zasada wyczerpania prawa do rozpowszechniania dzieł chronionych prawem autorskim została ustanowiona po to, aby – w celu uniknięcia wprowadzania barier na rynku – zmniejszyć ilość ograniczeń w rozpowszechnianiu tych dzieł do tego, co jest konieczne do ochrony praw, które stanowią szczególny przedmiot własności intelektualnej (zob. podobnie wyroki: z dnia 28 kwietnia 1998 r. w sprawie C‑200/96 Metronome Musik, Rec. s. I‑1953, pkt 14; z dnia 22 września 1998 r. w sprawie C‑61/97 FDV, Rec. s. I‑5171, pkt 13; ww. wyrok w sprawach połączonych Football Association Premier League i in., pkt 106).

63      W okolicznościach takich, jak te rozpatrywane przez sąd krajowy, ograniczenie zastosowania przewidzianej w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 zasady wyczerpania prawa do rozpowszechniania tylko do kopii programów komputerowych sprzedawanych na nośnikach materialnych umożliwiałoby podmiotowi praw autorskich sprawowanie kontroli nad odsprzedażą kopii, które zostały pobrane z Internetu, i żądanie przy każdej transakcji odsprzedaży zapłaty kolejnego wynagrodzenia, pomimo że pierwsza sprzedaż tej kopii już umożliwiła temu podmiotowi uzyskanie odpowiedniego wynagrodzenia. Takie ograniczenie odsprzedaży pobranych z Internetu programów komputerowych wykraczałoby poza to, co jest konieczne do ochrony praw, które stanowią szczególny przedmiot własności intelektualnej (zob. podobnie ww. wyrok w sprawach połączonych Football Association Premier League i in., pkt 105, 106).

64      W czwartej kolejności należy jeszcze zbadać, czy, jak twierdzi Oracle, zawarta z pierwszym nabywcą umowa serwisowania uniemożliwia w każdym razie przewidziane w art. 4 ust. 2 wygaśnięcie prawa, w przypadku gdy kopia programu komputerowego, którą pierwszy nabywca ma zbyć kolejnemu nabywcy, nie jest już tą kopią, która została pobrana, lecz nową kopią tego programu.

65      W tym względzie z postanowienia odsyłającego wynika, że oferowane przez UsedSoft używane licencje są „aktualne” ze względu na to, iż sprzedaży przez Oracle kopii programu komputerowego towarzyszyło zawarcie dotyczącej tej kopii umowy serwisowania.

66      Należy podnieść, że wyczerpanie prawa do rozpowszechniania kopii programu komputerowego na podstawie art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 dotyczy tylko kopii, które były przedmiotem pierwszej sprzedaży w Unii przez podmiot praw autorskich do nich lub za jego zgodą. Nie dotyczy ono umów o świadczenie usług takich jak umowa serwisowania, które są nierozerwalnie związane z taką sprzedażą i które zostały zawarte, w odpowiednim przypadku na czas nieokreślony, przy okazji tej sprzedaży.

67      Zawarcie przy okazji sprzedaży niematerialnej kopii programu komputerowego jednej z umów serwisowania takich jak te rozpatrywane przez sąd krajowy skutkuje niemniej jednak tym, że początkowo kupiona kopia jest naprawiana i aktualizowana. Nawet w przypadku, w którym umowa serwisowania została zawarta na czas określony, stwierdzić należy, że funkcje tego programu, które zostały naprawione, zmienione lub dodane w ramach wykonania takiej umowy, stanowią integralną część początkowo pobranej kopii i jej nabywca może z nich korzystać w nieograniczony w czasie sposób, również w przypadku, gdy nabywca ten zdecyduje następnie, że nie będzie odnawiał tej umowy serwisowania.

68      W takich okolicznościach uznać należy, że przewidziane w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 wyczerpanie prawa do rozpowszechniania obejmuje swym zakresem również kopię programu komputerowego, która została sprzedana już po zaktualizowaniu jej przez podmiot praw autorskich i wprowadzeniu przezeń poprawek.

69      Należy jednak podkreślić, że, zgodnie z rozważaniami przedstawionymi w pkt 22 i 24 niniejszego wyroku, nawet jeśli kupiona przez pierwszego nabywcę licencja występowała w pakiecie dla takiej ilości użytkowników, która przekraczała jego potrzeby, nabywca ten nie ma prawa na podstawie przewidzianego w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 wyczerpania prawa do rozpowszechniania do dokonania podziału tej licencji i odsprzedania jedynie prawa do korzystania z programu komputerowego przez określoną przezeń liczbę użytkowników.

70      Nabywca początkowy, który dokonuje odsprzedaży materialnej lub niematerialnej kopii programu komputerowego, w przypadku której przysługujące podmiotowi praw autorskich prawo do rozpowszechniania zostało wyczerpane zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24, winien bowiem, aby uniknąć naruszenia przysługującego autorowi tego programu wyłącznego prawa do zwielokrotniania, o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2009/24, dezaktywować w momencie odsprzedaży swoją własną kopię. W sytuacji zaś takiej jak ta przedstawiona w poprzednim punkcie klient podmiotu praw autorskich będzie nadal korzystał z zainstalowanej na swoim serwerze kopii programu komputerowego, a zatem – jej nie dezaktywuje.

71      Ponadto, nawet jeśli nabywca dodatkowych praw do korzystania z danego programu komputerowego nie dokonał nowej instalacji – ani, co za tym idzie, ponownego zwielokrotnienia – tego programu na należącym doń serwerze, stwierdzić należy, że przewidziany w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 skutek w postaci wyczerpania prawa do rozpowszechniania nie dotyczy w każdym razie takich praw do korzystania. W takim przypadku bowiem nabycie dodatkowych praw do korzystania nie dotyczy kopii, w odniesieniu do której prawo do rozpowszechniania wygasło na podstawie tego przepisu. Nabycie to ma jedynie na celu umożliwienie zwiększenia liczby użytkowników kopii, którą nabywca tych dodatkowych praw sam już zainstalował na swym serwerze.

72      Zgodnie z powyższym na drugie zadane pytanie należy odpowiedzieć, że wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 należy dokonywać w taki sposób, iż prawo do rozpowszechniania kopii programu komputerowego zostaje wyczerpane, jeśli podmiot praw autorskich, który zezwolił, choćby i nieodpłatnie, na pobranie tej kopii z Internetu na nośnik danych, również przyznał, w zamian za zapłatę ceny mającej umożliwić mu uzyskanie wynagrodzenia odpowiadającego wartości gospodarczej kopii dzieła, którego jest on właścicielem, prawo do nieograniczonego w czasie korzystania z tej kopii.

 W przedmiocie pytań drugiego i trzeciego

73      Zadając pytania pierwsze i trzecie, sąd odsyłający chce w istocie ustalić, czy i w jakich warunkach nabywca używanych licencji na programy komputerowe takich jak te sprzedawane przez UsedSoft może, wskutek przewidzianego w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 wygaśnięcia prawa do rozpowszechniania, zostać uznany za „uprawnionego nabywcę” w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24, który zgodnie z tym przepisem jest uprawniony do zwielokrotniania danego programu komputerowego jako środka do celu polegającego na użyciu programu przez uprawnionego nabywcę zgodnie z zamierzonym celem.

74      Z art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24 wynika, że w braku szczególnych przepisów umownych zwielokrotnianie programu komputerowego nie wymaga zezwolenia jego autora, jeśli takie zwielokrotnienie jest konieczne do umożliwienia korzystania z tego programu komputerowego przez uprawnionego nabywcę zgodnie z zamierzonym celem, włącznie z poprawianiem błędów.

75      W sytuacji gdy klient podmiotu praw autorskich dokonuje kupna kopii programu komputerowego znajdującego się na stronie internetowej tego podmiotu, dokonuje on, poprzez pobranie tej kopii na swój komputer, jej zwielokrotnienia zgodnie z art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24. W takim przypadku ma bowiem miejsce zwielokrotnienie konieczne do umożliwienia korzystania z tego programu komputerowego przez uprawnionego nabywcę zgodnie z zamierzonym celem.

76      Ponadto motyw 13 dyrektywy 2009/24 wskazuje, że „[pobieranie] i uruchamianie konieczne do użycia kopii programu, która została zgodnie z prawem nabyta […] nie może być umownie zabronione”.

77      Należy następnie przypomnieć, że przysługujące podmiotowi praw autorskich prawo do rozpowszechniania zostaje wyczerpane zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 przy pierwszej sprzedaży na terytorium Unii kopii jego programu komputerowego przez ten podmiot praw autorskich lub za jego zgodą, niezależnie od tego, czy jest to kopia materialna czy też niematerialna. Wynika z tego, że zgodnie z tym przepisem i pomimo istnienia postanowień umownych zakazujących dalszego zbywania, podmiot danego prawa autorskiego nie może sprzeciwić się odsprzedaży tej kopii.

78      Jak wynika z pkt 70 niniejszego wyroku, nabywca początkowy materialnej lub niematerialnej kopii programu komputerowego, w przypadku której przysługujące podmiotowi praw autorskich prawo do rozpowszechniania zostało wyczerpane zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24, dokonując jej odsprzedaży winien, aby uniknąć naruszenia przysługującego temu podmiotowi praw autorskich wyłącznego prawa do zwielokrotniania, o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. a) dyrektywy 2009/24, dezaktywować w momencie odsprzedaży kopię pobraną na jego komputer.

79      Jak zaś słusznie podniosła Oracle, sprawdzenie tego, czy taka kopia została dezaktywowana, może okazać się w praktyce utrudnione. Ten sam problem będzie miał jednak również podmiot praw autorskich, który rozpowszechnia kopie programu komputerowego utrwalone na nośniku materialnym takim jak CD-ROM czy DVD, ponieważ sprawdzenie przezeń tego, czy nabywca początkowy nie stworzył kopii programu komputerowego, której będzie używał także po sprzedaniu tego nośnika materialnego, wiąże się z dużymi utrudnieniami. Aby rozwiązać ten problem, dystrybutor – zarówno „tradycyjny”, jak i „cyfrowy” – ma prawo zastosować techniczne środki ochronne takie jak kody dostępu do produktu.

80      W sytuacji gdy podmiot praw autorskich nie może sprzeciwić się odsprzedaży kopii programu komputerowego, którego prawo do rozpowszechniania przysługujące temu podmiotowi zostało wyczerpane zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24, uznać należy, że drugi nabywca tej kopii, podobnie jak każdy następny, jest jej uprawionym nabywcą w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24.

81      Co za tym idzie, w przypadku odsprzedaży kopii programu komputerowego przez jej pierwszego nabywcę jej nowy nabywca będzie mógł dokonać, zgodnie z art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24, pobrania na swój komputer kopii sprzedanej mu przez pierwszego nabywcę. Takie pobranie należy uznać za zwielokrotnienie programu komputerowego konieczne do umożliwienia korzystania z tego programu przez tego nowego nabywcę zgodnie z zamierzonym celem.

82      Nie można zgodzić się z argumentem podniesionym przez Oracle, Irlandię oraz rządy francuski i włoski, zgodnie z którym to zawarte w art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24 pojęcie „uprawnionego nabywcy” dotyczy jedynie nabywcy, który ma prawo do korzystania z programu komputerowego na podstawie zawartej z podmiotem praw autorskich umowy licencyjnej.

83      Przyjęcie takiego argumentu skutkowałoby bowiem uprawnieniem podmiotu praw autorskich do uniemożliwienia rzeczywistego korzystania z jakiejkolwiek używanej kopii, w odniesieniu do której prawo do rozpowszechniania zostało wyczerpane zgodnie z art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24; mógłby się on powołać na wyłączne prawo do rozpowszechniania przysługujące mu zgodnie art. 4 ust. 1 lit. a) tej dyrektywy, efektem czego przewidziane w art. 4 ust. 2 wyczerpanie prawa do dystrybucji zostałoby pozbawione skuteczności (effet utile).

84      W odniesieniu do sytuacji takiej jak ta rozpatrywana przez sąd krajowy przypomnieć należy, iż w pkt 44 i 48 niniejszego wyroku stwierdzone zostało, że pobranie na serwer klienta kopii znajdującego się na stronie internetowej podmiotu praw autorskich programu komputerowego i zawarcie związanej z tą kopią umowy licencji na korzystanie są ze sobą nierozerwalnie powiązane i należy je uznać za stanowiącą jedną całość transakcję sprzedaży. W kontekście zaś tego nierozerwalnego związku istniejącego pomiędzy, z jednej strony, znajdującą się na stronie internetowej podmiotu praw autorskich kopią w ostatnio poprawionej i zaktualizowanej wersji, i, z drugiej strony, odsprzedażą związanej z nią licencji na korzystanie, odsprzedaż tej licencji na korzystanie obejmuje odsprzedaż „tej kopii” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24, a zatem dotyczy jej również przewidziane w tym przepisie wyczerpanie prawa do rozpowszechniania, bez względu na zawartą w umowie licencji klauzulę, która została przedstawiona w pkt 23 niniejszego wyroku.

85      Jak więc wynika z pkt 81 niniejszego wyroku, należy na tej podstawie wyciągnąć wniosek, że nowy nabywca licencji na korzystanie, taki jak klient UsedSoft, będzie mógł, jako „uprawniony nabywca”, w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24, poprawionej i zaktualizowanej kopii danego programu komputerowego, dokonać pobrania tej kopii ze strony internetowej podmiotu praw autorskich, ponieważ pobranie to stanowi zwielokrotnienie programu komputerowego konieczne do umożliwienia korzystania z tego programu komputerowego przez tego nowego nabywcę zgodnie z zamierzonym celem.

86      Należy jednak przypomnieć, że nawet jeśli kupiona przez pierwszego nabywcę licencja występowała w pakiecie dla takiej ilości użytkowników, która przekraczała jego potrzeby, nabywca ten nie ma prawa na podstawie przewidzianego w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24 wyczerpania prawa do rozpowszechniania do dokonania podziału tej licencji i odsprzedania jedynie prawa do korzystania z programu komputerowego przez określoną przezeń liczbę użytkowników, która to sytuacja została przedstawiona w pkt 69–71 niniejszego wyroku.

87      Należy ponadto podkreślić, iż podmiot praw autorskich taki jak Oracle w przypadku odsprzedaży licencji na korzystanie obejmującej odsprzedaż pobranej z jego strony internetowej kopii programu ma prawo do upewnienia się za pomocą wszelkich środków technicznych, którymi dysponuje, że kopia, którą dysponuje jeszcze sprzedawca, zostanie dezaktywowana.

88      Z powyższego wynika, że na pierwsze i trzecie z zadanych pytań należy odpowiedzieć, że wykładni art. 4 ust. 2 oraz art. 5 ust. 1 dyrektywy 2009/24 należy dokonywać w ten sposób, iż w przypadku odsprzedaży licencji na korzystanie obejmującej odsprzedaż kopii programu komputerowego pobranej ze strony internetowej podmiotu praw autorskich, licencji, która została początkowo przyznana pierwszemu nabywcy przez ten podmiot praw autorskich na czas nieograniczony i w zamian za zapłatę ceny mającej mu umożliwić uzyskanie wynagrodzenia odpowiadającego wartości gospodarczej kopii jego dzieła, drugi nabywca tej licencji, podobnie jak każdy następny, mogą się powołać na przewidziane w art. 4 ust. 2 tej dyrektywy wyczerpanie prawa do rozpowszechniania, i, co za tym idzie, mogą zostać uznani za uprawnionych nabywców kopii programu komputerowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 tej dyrektywy i korzystać z przewidzianego w tym przepisie prawa do zwielokrotniania.

 W przedmiocie kosztów

89      Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Wyrok TS UE z dn. 15 marca 2012 r. w sprawie C-135/10 (Societa Consortile Fonografici vs Marco Del Corso)

WYROK TRYBUNAŁU (trzecia izba)

z dnia 15 marca 2012 r.

Prawo autorskie i prawa pokrewne w społeczeństwie informacyjnym – Bezpośrednie stosowanie w porządku prawnym Unii konwencji rzymskiej, porozumienia TRIPS i WPPT – Dyrektywa 92/100/WE – Artykuł 8 ust. 2 – Dyrektywa 2001/29/WE – Pojęcie publicznego udostępniania – Publiczne udostępnianie fonogramów odtwarzanych przez radio w gabinecie dentystycznym

W sprawie C‑135/10

mającej za przedmiot wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym, złożony przez Corte d’appello di Torino (Włochy) postanowieniem z dnia 10 lutego 2010 r., które wpłynęło do Trybunału w dniu 15 marca 2010 r., w postępowaniu:

Società Consortile Fonografici (SCF)

przeciwko

Marcowi Del Corsowi,

przy udziale

Procuratore generale della Repubblica,

TRYBUNAŁ (trzecia izba),

w składzie: K. Lenaerts, prezes izby, J. Malenovský (sprawozdawca), E. Juhász, G. Arestis i T. von Danwitz, sędziowie,

rzecznik generalny: V. Trstenjak,

sekretarz: A. Impellizzeri, administrator,

uwzględniając procedurę pisemną i po przeprowadzeniu rozprawy w dniu 7 kwietnia 2011 r.,

rozważywszy uwagi przedstawione:

–        w imieniu Società Consortile Fonografici (SCF) przez L. Ubertazziego, F. Pocara oraz B. Ubertazzi, avvocati,

–        w imieniu M. Del Corsa przez R. Longhina, A. Tiganiego Savę, L. Bontempiego oraz V. Vaccaro, avvocati,

–        w imieniu rządu włoskiego przez G. Palmieri, działającą w charakterze pełnomocnika, wspieraną przez P. Gentilego, avvocato dello Stato,

–        w imieniu Irlandii przez D. O’Hagana, działającego w charakterze pełnomocnika, wspieranego przez. E. Fitzsimonsa oraz J. Jeffersa, barristers,

–        w imieniu rządu greckiego przez G. Papadaki, działającą w charakterze pełnomocnika,

–        w imieniu rządu francuskiego przez J. Gstaltera, działającego w charakterze pełnomocnika,

–        w imieniu Komisji Europejskiej przez J. Samnaddę oraz S. La Pergolę, działające w charakterze pełnomocników,

po zapoznaniu się z opinią rzecznika generalnego na posiedzeniu w dniu 29 czerwca 2011 r.,

wydaje następujący

Wyrok

1        Niniejszy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczy wykładni art. 8 ust. 2 dyrektywy Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 346, s. 61) oraz art. 3 dyrektywy 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym (Dz.U. L 167, s. 10).

2        Wniosek ten został złożony w ramach sporu między Società Consortile Fonografici (zwaną dalej „SCF”) a M. Del Corsem, doktorem chirurgii stomatologicznej, dotyczącego odtwarzania drogą radiową w jego prywatnym gabinecie dentystycznym fonogramów podlegających ochronie.

 Ramy prawne

 Prawo międzynarodowe

3        Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (zwane dalej „porozumieniem TRIPS”), stanowiące załącznik 1 C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), podpisanego w Marrakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r. i zatwierdzonego decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji, porozumień, będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994) (Dz.U. L 336, s. 1), zawiera część II, zatytułowaną „Normy dotyczące dostępności, zakresu i korzystania z praw własności intelektualnej”. W części tej widnieje art. 14 ust. 1, 2 i 6 owego porozumienia, który przewiduje:

„1.      W stosunku do utrwalenia swojego wykonania w formie fonogramu wykonawcy będą mieli możliwość zapobieżenia [dokonywanym] bez ich zgody następującym działaniom: utrwalaniu nieutrwalonego wykonania i reprodukcji tego utrwalania. Wykonawcy będą mieli także możliwość zapobieżenia następującym działaniom bez ich zgody: rozpowszechnianiu za pomocą środków bezprzewodowych i publicznemu udostępnianiu ich występu »na żywo«.

2.      Producentom fonogramów będzie przysługiwać prawo udzielania zgody lub zakazu bezpośredniej lub pośredniej reprodukcji ich fonogramów.

[…]

6.      Jakikolwiek członek może, w stosunku do praw przysługujących na podstawie ustępów 1, 2 oraz 3, ustalić warunki, ograniczenia, wyłączenia i zastrzeżenia w zakresie dozwolonym przez [Międzynarodową konwencję o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, sporządzoną w Rzymie dnia 26 października 1961 r. (zwaną dalej »konwencją rzymską«)]. Tym niemniej postanowienia artykułu 18 konwencji berneńskiej (1971) będą także stosowane odpowiednio do praw wykonawców i producentów fonogramów w fonogramach”.

4        W ramach Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) sporządzono w Genewie w dniu 20 grudnia 1996 r. Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach (zwany dalej „WPPT”) oraz traktat WIPO o prawie autorskim (zwany dalej „WCT”). Te dwa traktaty zatwierdzone zostały w imieniu Wspólnoty Europejskiej decyzją Rady 2000/278/WE z dnia 16 marca 2000 r. (Dz.U. L 89, s. 6).

5        Artykuł 1 WPPT jest sformułowany w następujący sposób:

„1.      Żadne postanowienie niniejszego traktatu nie uchyla zobowiązań, które umawiające się strony podjęły wobec siebie na podstawie [konwencją rzymskiej].

2.      Ochrona przyznana na podstawie niniejszego traktatu nie narusza i nie ma żadnego wpływu na ochronę praw autorskich do utworów literackich i artystycznych. Wskutek tego żadne postanowienie niniejszego traktatu nie może być interpretowane jako naruszające taką ochronę.

3.      Niniejszy traktat nie ma żadnego związku z innymi porozumieniami ani nie narusza praw i obowiązków wynikających z innych porozumień”.

6        Zgodnie z art. 2 lit. b) WPPT dla celów owego traktatu „fonogram” oznacza „utrwalenie dźwięków artystycznego wykonania lub innych dźwięków lub reprezentacji dźwięków, w inny sposób niż w formie utrwalenia włączonego do utworu kinematograficznego lub audiowizualnego”.

7        Artykuł 2 lit. d) WPPT stanowi, że przez „producenta fonogramu” należy rozumieć „osobę fizyczną lub osobę prawną, która podejmuje inicjatywę i ponosi odpowiedzialność za pierwsze utrwalenie dźwięków wykonania lub innych dźwięków, a także ich reprezentacji”.

8        Artykuł 2 lit. g) WPPT stanowi, że „publiczne komunikowanie” wykonania lub fonogramu oznacza „[…] publiczne przekazywanie dźwięków wykonania lub dźwięków lub reprezentacji dźwięków utrwalonych na fonogramie w jakikolwiek sposób inny niż nadawanie. Do celów artykułu 15 »publiczne komunikowanie« obejmuje także publiczne odtwarzanie dźwięków lub ich reprezentacji utrwalonych na fonogramie”.

9        Artykuł 10 WPPT, zatytułowany „Prawo publicznego udostępniania utrwalonych artystycznych wykonań”, stanowi:

„Artystom wykonawcom przysługuje wyłączne prawo zezwalania na udostępnianie publiczne swoich artystycznych wykonań utrwalonych na fonogramach drogą przewodową lub bezprzewodową w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym”.

10      Artykuł 14 WPPT, zatytułowany „Prawo publicznego udostępniania fonogramów”, przewiduje:

„Producentom fonogramów przysługuje wyłączne prawo zezwalania na udostępnianie publiczne swoich fonogramów drogą przewodową lub bezprzewodową w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym”.

11      Artykuł 15 WPPT, zatytułowany „Prawo do wynagrodzenia za nadania i komunikowanie publiczności”, jest sformułowany w następujący sposób:

„1.      Artystom wykonawcom i producentom fonogramów przysługuje prawo do jednorazowego odpowiedniego wynagrodzenia za bezpośrednie lub pośrednie korzystanie z fonogramów opublikowanych w celach zarobkowych poprzez nadawanie lub jakiekolwiek publiczne komunikowanie.

2.      Umawiające się strony mogą postanowić w swoich ustawodawstwach krajowych, że jednorazowego odpowiedniego wynagrodzenia od użytkownika dochodzi artysta wykonawca lub producent fonogramu, lub jeden i drugi. Umawiające się strony mogą przyjąć ustawodawstwo krajowe określające, w przypadku braku umowy między artystą wykonawcą a producentem fonogramów, warunki, zgodnie z którymi artyści wykonawcy i producenci fonogramów dzielą jednorazowe odpowiednie wynagrodzenie.

3.      Każda umawiająca się strona, składając notyfikację dyrektorowi generalnemu WIPO, może oświadczyć, że będzie stosować postanowienia ustępu 1 tylko w odniesieniu do niektórych form wykorzystania, lub też w inny sposób ograniczy zakres jego zastosowania, lub też w ogóle nie będzie stosować tych postanowień.

4.      Dla celów niniejszego artykułu fonogramy udostępnione publicznie, drogą przewodową lub bezprzewodową w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym, traktuje się, jakby były opublikowane w celach komercyjnych”.

12      Zgodnie z art. 23 ust. 1 WPPT:

„Umawiające się strony zobowiązują się do przyjęcia, zgodnie ze swoimi systemami prawnymi, środków koniecznych do zapewnienia stosowania niniejszego traktatu”.

13      Artykuł 8 WCT, zatytułowany „Prawo publicznego komunikowania”, stanowi:

„Nie naruszając postanowień artykułów 11 ustęp 1 punkt ii), 11a ustęp 1 punkty i) i ii), 11b ustęp 1 punkt ii), 14 ustęp 1 punkt ii) i 14a ustęp 1 konwencji berneńskiej, autorom utworów literackich i artystycznych przysługuje wyłączne prawo zezwalania na publiczne komunikowanie swoich utworów drogą przewodową lub bezprzewodową, w tym publiczne udostępnianie utworów w taki sposób, aby każdy mógł mieć do nich dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym”.

14      Unia Europejska nie jest stroną konwencji rzymskiej, w przeciwieństwie do wszystkich państw członkowskich z wyłączeniem Malty.

15      Zgodnie z art. 12 konwencji rzymskiej, dotyczącym wtórnego wykorzystania fonogramów:

„Jeżeli fonogram opublikowany dla celów handlowych lub zwielokrotnienie tego fonogramu zostało wykorzystane bezpośrednio do nadania lub publicznego odtworzenia, to użytkownik wypłaca wykonawcom lub producentom fonogramów, lub jednym i drugim jednorazowe godziwe wynagrodzenie […]”.

 Prawo Unii

16      Ostatni motyw decyzji 94/800 jest sformułowany w następujący sposób:

„Ze względu na swoją naturę porozumienie ustanawiające [WTO], w tym również załączniki do niego, nie może być bezpośrednio powoływane w sądach Wspólnoty lub państw członkowskich”.

17      Dyrektywa 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej (Dz.U. L 376, s. 28), która weszła w życie w dniu 16 stycznia 2007 r., ujednoliciła i uchyliła dyrektywę 92/100.

18      Jednakże ze względu na czas zajścia okoliczności faktycznych w sprawie przed sądem krajowym podlega ona cały czas dyrektywie 92/100.

19      Motyw siódmy dyrektywy 92/100 sformułowany jest w następujący sposób:

„w celu umożliwienia wykonywania działalności twórcom i [artystom] wykonawcom konieczne są dla nich stosowne dochody stanowiące podstawę dla dalszej pracy twórczej i artystycznej, a inwestycje konieczne w szczególności w przypadku producentów fonogramów i filmów są szczególnie wysokie i ryzykowne; możliwość zapewnienia tego rodzaju dochodów oraz zwrócenia się tego typu inwestycji może być efektywnie zagwarantowana jedynie poprzez stosowną ochronę prawną każdego zainteresowanego właściciela praw”.

20      Motyw dziesiąty tej dyrektywy stanowi:

„zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich powinno odbywać się w taki sposób, aby nie stały one w sprzeczności z umowami międzynarodowymi, na których oparte są w wielu państwach członkowskich prawa autorskie i prawa pokrewne”.

21      Artykuł 8 ust. 2 i 3 dyrektywy 92/100 stanowi:

„2.      Państwa członkowskie ustanawiają prawo w celu zapewnienia wypłaty jednorazowego godziwego wynagrodzenia płatnego przez użytkownika, jeżeli fonogram odtworzony [opublikowany] do celów handlowych lub powielenie takiego fonogramu zostanie użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób odtworzone [udostępnione] publicznie, oraz zapewnia jego podział między [artystów] wykonawców i producentów fonogramów. W braku porozumienia w tej sprawie między [artystami] wykonawcami i producentami fonogramów państwo członkowskie może określić warunki podziału wynagrodzenia.

3.      Państwa członkowskie ustanawiają na rzecz organizacji nadawczych wyłączne prawo zezwalania lub zakazywania bezprzewodowego retransmitowania jej programów oraz publicznego odtwarzania [udostępniania] jej programów, jeśli to odtwarzanie [udostępnianie] następuje w miejscach dostępnych publicznie za opłatą wstępu”.

22      Artykuł 8 ust. 2 dyrektywy 2006/115 stanowi:

„2.      Państwa członkowskie ustanawiają prawo w celu zapewnienia wypłaty jednorazowego godziwego wynagrodzenia płatnego przez użytkownika, jeżeli fonogram opublikowany w celach handlowych lub powielony egzemplarz takiego fonogramu zostaną użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób odtworzone [udostępnione] publicznie, oraz zapewnienia jego podziału między właściwych [artystów] wykonawców i producentów fonogramów. W braku porozumienia w tej sprawie między [artystami] wykonawcami i producentami fonogramów państwo członkowskie może określić warunki podziału wynagrodzenia”.

23      Motywy 15 i 29 dyrektywy 2001/29 są sformułowane w następujący sposób:

„(15) Konferencja Dyplomatyczna, która odbyła się w grudniu 1996 r. pod patronatem [WIPO], doprowadziła do przyjęcia dwóch nowych traktatów, [WCT] i [WPPT] […]. Niniejsza dyrektywa również zmierza do wdrożenia niektórych z tych nowych zobowiązań międzynarodowych.

[…]

(25)      Niepewność prawna dotycząca charakteru i poziomu ochrony czynności związanych z transmisją na żądanie, przy wykorzystaniu sieci, utworów chronionych prawem autorskim i przedmiotów objętych prawami pokrewnymi powinna być usunięta poprzez wprowadzenie zharmonizowanej ochrony na poziomie Wspólnoty. Należy jasno określić, że każdy podmiot praw autorskich uznany przez niniejszą dyrektywę ma wyłączne prawo do podawania do publicznej wiadomości utworów chronionych prawem autorskim lub każdego innego przedmiotu objętego ochroną, na drodze interaktywnej transmisji na żądanie. Takie interaktywne transmisje na żądanie charakteryzują się tym, że każdy może mieć do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie”.

24      Artykuł 3 dyrektywy 2001/29 stanowi:

„1.      Państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek publiczne udostępnianie ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.

2.      Państwa członkowskie powinny przewidzieć wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania na jakiekolwiek podawanie do publicznej wiadomości utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie:

a)      dla artystów wykonawców – w odniesieniu do utrwaleń ich przedstawień;

b)      dla producentów fonogramów – w odniesieniu do ich fonogramów;

c)      dla producentów pierwszych utrwaleń filmów – w odniesieniu do oryginału i kopii ich filmów;

d)      dla organizacji radiowych i telewizyjnych – w odniesieniu do utrwaleń ich programów, niezależnie od tego, czy programy te są transmitowane przewodowo lub bezprzewodowo, włączając drogę kablową lub satelitarną.

3.      Czynności publicznego udostępniania utworów i podawania do publicznej wiadomości określone w niniejszym artykule nie powodują wyczerpania praw określonych w ust. 1 i 2”.

 Prawo krajowe

25      Artykuł 72 legge 22 aprile 1941, n° 633, recante protezione del diritto d’autore e di altri diritti connessi al suo esercizio (ustawy z dnia 22 kwietnia 1941 r. nr 633 o ochronie praw autorskich oraz praw pokrewnych) (Gazzetta ufficiale della Repubblica italiana nr 166 z dnia 16 lipca 1941 r.), zmienionego art. 11 decreto legislativo 9 aprile 2003, n° 68, recante attuazione della direttiva 2001/29/CE sull’armonizzazione di taluni aspetti del diritto d’autore e dei diritti connessi nella società dell’informazione (dekretu ustawodawczego z dnia 9 kwietnia 2003 r. nr 68 dokonującego transpozycji dyrektywy 2001/29/WE w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym) (dodatek zwyczajny do GURI nr 87 z dnia 14 kwietnia 2003 r.), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do sprawy toczącej się przed sądem krajowym (zwanej dalej „ustawą z 1941 r.”), stanowi:

„Bez uszczerbku dla praw autorskich, o których mowa w tytule I, producent fonogramów ma wyłączne prawo, w okresie i na warunkach określonych w poniższych artykułach:

a)      do udzielania zgody na bezpośrednie lub pośrednie, czasowe lub stałe zwielokrotnienie swych fonogramów w jakikolwiek sposób lub w jakiejkolwiek formie, w całości bądź częściowo i za pomocą jakiegokolwiek procesu duplikacji;

b)      do udzielania zgody na dystrybucję egzemplarzy swych fonogramów. Wyłączne prawo dystrybucji wyczerpuje się na terenie Wspólnoty Europejskiej tylko w przypadku pierwszej sprzedaży nośnika zawierającego fonogram, dokonanej lub dozwolonej przez producenta w jednym z państw członkowskich;

c)      do udzielania zgody na wynajem i użyczenie egzemplarzy fonogramów. Prawo to nie wyczerpuje się wraz ze sprzedażą lub dystrybucją egzemplarzy, bez względu na jej formę;

d)      do udzielania zgody na publiczne udostępnianie fonogramów, tak aby każdy miał do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie. Prawo to nie wyczerpuje się wraz z jakąkolwiek czynnością publicznego udostępnienia”.

26      Artykuł 73 ust. 1 ustawy z 1941 r., zastąpiony art. 12 ww. dekretu ustawodawczego nr 68, stanowi:

„Producent fonogramów oraz artyści interpretujący i artyści wykonawcy, którzy dokonali interpretacji lub wykonania utrwalonego bądź zwielokrotnionego za pomocą fonogramów, niezależnie od przysługujących im praw dystrybucji, wynajmu i użyczenia, mają prawo do wynagrodzenia z tytułu wykorzystywania fonogramów w celach zarobkowych za pomocą utworów kinematograficznych, nadań radiowych i telewizyjnych, w tym publicznego udostępniania drogą satelitarną podczas publicznych imprez tanecznych, w lokalach publicznych oraz podczas jakiegokolwiek innego wykorzystania fonogramów. Prawo to jest wykonywane przez producenta, który dokonuje podziału wynagrodzenia pomiędzy zainteresowanych artystów interpretujących lub artystów wykonawców […]”.

27      Artykuł 73 bis ustawy z 1941 r., wprowadzony art. 9 decreto legislativo 16 novembre 1994, n°685, recante attuazione della direttiva 92/100/CEE concernente il diritto di noleggio, il diritto di prestito e taluni diritti connessi al diritto d’autore in materia di proprieta intellettuale (dekretu ustawodawczego z dnia 16 listopada 1994 r. nr 685) (GURI nr 293 z dnia 16 grudnia 1994 r.), stanowi:

„1.      Artyści interpretujący lub artyści wykonawcy oraz producent wykorzystanego fonogramu mają prawo do odpowiedniego wynagrodzenia również w przypadku, gdy wykorzystanie, o którym mowa w art. 73, jest dokonywane w celach niezarobkowych.

2.      O ile strony nie postanowią inaczej, wynagrodzenie to jest ustalane, uiszczane i rozdzielane zgodnie z postanowieniami rozporządzenia [wykonawczego do ustawy z 1941 r.]”.

 Postępowanie przed sądem krajowym i pytania prejudycjalne

28      SCF zajmuje się we Włoszech i poza terytorium Włoch zbiorowym zarządzaniem prawami autorskimi jako pełnomocnik zarządzający, odbierający należności i rozdzielający prawa zrzeszonych producentów fonograficznych.

29      Wykonując czynności pełnomocnika, SCF podjęła negocjacje z Associazione Nazionale Dentisti Italiani (włoskim stowarzyszeniem stomatologów) w celu zawarcia zbiorowego porozumienia określającego wysokość odpowiedniego wynagrodzenia w rozumieniu art. 73 i 73 bis ustawy z 1941 r. za każde „publiczne udostępnienie” fonogramów, w tym udostępnianie w gabinetach osób wykonujących wolne zawody.

30      Z uwagi na brak pomyślnego zakończenia tych negocjacji SCF wniosła w dniu 16 czerwca 2006 r. do Tribunale di Torino pozew przeciwko M. Del Corsowi o stwierdzenie, że odtwarzał on jako muzykę tła w swoim prywatnym gabinecie dentystycznym w Turynie chronione fonogramy oraz że działania te, w zakresie, w jakim stanowią „publiczne udostępnianie” zgodnie z ustawą z 1941 r., z prawem międzynarodowym i prawem Unii, podlegają wypłacie odpowiedniego wynagrodzenia.

31      Na swoją obronę M. Del Corso podniósł w szczególności, że w jego gabinecie muzyka była nadawana drogą radiową, tymczasem SCF może powoływać się na prawa autorskie wyłącznie w przypadku użycia nośnika, na którym został utrwalony fonogram, podczas gdy wynagrodzenie z tytułu odbioru nadania drogą radiową jest należne nie od słuchacza, a od nadawcy radiowego lub telewizyjnego. Ustawa z 1941 r. odróżnia bowiem wyraźnie wynagrodzenie należne za płytę od wynagrodzenia należnego za korzystanie z odbiornika radiowego.

32      W każdym razie M. Del Corso podniósł, że art. 73 i 73 bis ustawy z 1941 r. nie znajdują zastosowania w sprawie. Jego zdaniem artykuły te dotyczą bowiem publicznego udostępniania w miejscach publicznych oraz w trakcie jakiegokolwiek innego publicznego używania fonogramów. Tymczasem prywatny gabinet dentystyczny nie powinien być traktowany jako miejsce publiczne, w przeciwieństwie do lokali publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

33      Wyrokiem z dnia 20 marca 2008 r., zmienionym postanowieniem z dnia 16 maja 2008 r., Tribunale di Torino oddalił pozew SFC, przyjmując, że w sprawie tej wykluczone było udostępnianie dla celów zarobkowych i że rodzaj muzyki odtwarzanej w gabinecie dentystycznym nie miał żadnego wpływu na dokonywany przez pacjentów wybór dentysty, a stan faktyczny nie jest objęty art. 73 bis ustawy z 1941 r., ponieważ gabinet dentystyczny jest prywatną własnością i tym samym nie może być traktowany jako miejsce publiczne lub miejsce otwarte dla publiczności w zakresie, w jakim pacjenci nie stanowią niezróżnicowanej publiczności, lecz są pojedynczo rozpoznawalni i zazwyczaj mają dostęp do gabinetu po wcześniejszym umówieniu lub, w każdym razie, za zgodą chirurga dentysty.

34      SCF wniosła apelację od tego wyroku do Corte d’appello di Torino.

35      Uznając, że istnieją wątpliwości co do kwestii, czy odtwarzanie fonogramów w gabinetach osób wykonujących wolne zawody, takich jak gabinety dentystyczne, jest objęte pojęciem publicznego udostępniania w rozumieniu regulacji międzynarodowych i unijnych, Corte d’appello di Torino postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

„1)      Czy konwencja rzymska […], porozumienie TRIPS […] i traktat [WPPT] są bezpośrednio stosowane we wspólnotowym porządku prawnym?

2)      Czy powyższe źródła jednolitego prawa międzynarodowego są również bezpośrednio stosowane w stosunkach prywatnoprawnych?

3)      Czy odpowiednie pojęcia »publicznego udostępniania« zawarte w przywołanych konwencyjnych aktach prawnych są zbieżne z pojęciami wspólnotowymi zawartymi w dyrektywach [92/100] i [2001/29]; jeżeli nie, które źródło prawa ma pierwszeństwo?

4)      Czy bezpłatne nadawanie fonogramów w celach niezarobkowych w prywatnych gabinetach stomatologicznych, w których prowadzona jest działalność gospodarcza typowa dla wolnych zawodów, z korzyścią dla klientów, niezależnie od ich woli, stanowi »publiczne udostępnienie« lub »podanie do publicznej wiadomości« dla celów stosowania art. 3 ust. 2 pkt b) dyrektywy [2001/29]?

5)      Czy taka działalność nadawania daje producentom fonograficznym prawo do otrzymania wynagrodzenia?”.

 W przedmiocie pytań prejudycjalnych

 W przedmiocie pytań od pierwszego do trzeciego

36      Poprzez pytania od pierwszego do trzeciego, które należy rozpatrzyć łącznie, sąd krajowy zasadniczo zmierza do ustalenia przede wszystkim, czy konwencja rzymska, porozumienie TRIPS i WPPT stosują się bezpośrednio w porządku prawnym Unii i czy jednostki mogą się na nie bezpośrednio powoływać. Sąd krajowy pragnie następnie ustalić, czy pojęcie publicznego udostępniania znajdujące się w tych umowach międzynarodowych pokrywa się z pojęciem figurującym w dyrektywach 92/100 i 2001/29 i, wreszcie, w przypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej na to ostatnie pytanie – któremu źródłu prawa przysługuje pierwszeństwo.

37      Rozważając najpierw, czy konwencja rzymska, porozumienie TRIPS i WPPT stosują się bezpośrednio w porządku prawnym Unii, należy na wstępie wskazać, że na podstawie art. 216 ust. 2 TFUE „[u]mowy zawarte przez Unię wiążą instytucje Unii i państwa członkowskie”.

38      Porozumienie TRIPS i WPPT zostały podpisane i zatwierdzone, odpowiednio, decyzjami 94/800 i 2000/278. W rezultacie porozumienie to i ten traktat są wiążące dla instytucji Unii oraz dla państw członkowskich.

39      Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału postanowienia umów międzynarodowych zawartych przez Unię stanowią nieodłączną część porządku prawnego Unii (wyroki: z dnia 30 kwietnia 1974 r. w sprawie 181/73 Haegeman, Rec. s. 449, pkt 5; z dnia 30 września 1987 r. w sprawie 12/86 Demirel, Rec. s. 3719, pkt 7; z dnia 22 października 2009 r. w sprawie C‑301/08 Bogiatzi, Zb.Orz. s. I‑10185, pkt 23) i znajdują przez to w nim zastosowanie.

40      Tak jest w przypadku porozumienia TRIPS i WPPT.

41      Jeżeli chodzi o konwencję rzymską, należy zauważyć, po pierwsze, że Unia nie jest jej stroną, a po drugie, że nie można uznać, aby Unia wstąpiła w miejsce państw członkowskich w odniesieniu do dziedziny zastosowania tej konwencji, choćby tylko ze względu na fakt, iż nie wszystkie one są stroną wskazanej konwencji (zob. analogicznie wyrok z dnia 24 czerwca 2008 r. w sprawie C‑188/07 Commune de Mesquer, Zb.Orz. s. I‑4501, pkt 85).

42      W rezultacie postanowienia konwencji rzymskiej nie są częścią porządku prawnego Unii.

43      Co się tyczy, na drugim miejscu, możliwości powoływania się przez jednostki bezpośrednio na postanowienia porozumienia TRIPS i WPPT, należy przypomnieć, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału nie jest wystarczające, aby były one częścią porządku prawnego Unii. Konieczne jest również, aby ich postanowienia były pod względem treści bezwarunkowe i dostatecznie jasne oraz aby ich charakter i struktura nie sprzeciwiały się takiemu powoływaniu (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie Demirel, pkt 14; wyroki: z dnia 16 czerwca 1998 r. w sprawie C‑162/9 Racke, Rec. s. I‑3655, pkt 31; a także z dnia 10 stycznia 2006 r. w sprawie C‑344/04 IATA i ELFAA, Zb.Orz. s. I‑403, pkt 39).

44      Pierwszy warunek jest spełniony, jeżeli przywołane przepisy zawierają jasne i precyzyjne obowiązki, które nie są uzależnione – w zakresie ich wypełnienia lub skutków – od wydania kolejnego aktu (zob. podobnie wyroki: z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie C‑213/03 Pêcheurs de l’étang de Berre, Zb.Orz. s. I‑7357, pkt 39 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 8 marca 2011 r. w sprawie C‑240/09 Lesoochranárske zoskupenie, Zb.Orz. s. I‑1255, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).

45      Co się tyczy porozumienia TRIPS, należy przypomnieć, że zgodnie z ostatnim motywem decyzji 94/800 na porozumienie ustanawiające WTO, w tym na załączniki do niego, nie można się bezpośrednio powoływać ani przed sądami unijnymi, ani sądami państw członkowskich.

46      Ponadto Trybunał orzekł już w przeszłości, że postanowienia porozumienia TRIPS z uwagi na ich charakter i systematykę są pozbawione skutku bezpośredniego i nie mogą przyznawać osobom prywatnym praw, na które osoby te mogłyby powoływać się bezpośrednio przed sądem w oparciu o prawo Unii (zob. podobnie wyroki: z dnia 23 listopada 1999 r. w sprawie C‑149/96 Portugalia przeciwko Radzie, Rec. s. I‑8395, pkt 42–48; z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawach połączonych C‑300/98 i C‑392/98 Dior i in., Rec. s. I‑11307, pkt 44; a także z dnia 16 listopada 2004 r. w sprawie C‑245/02 Anheuser‑Busch, Zb.Orz. s. I‑10989, pkt 54).

47      Co się tyczy WPPT, należy zauważyć, że według treści jego art. 23 ust. 1 umawiające się strony zobowiązują się do przyjęcia, zgodnie ze swoimi systemami prawnymi, środków koniecznych do zapewnienia jego stosowania.

48      Wynika stąd, że zastosowanie postanowień WPPT jest uzależnione – w zakresie ich wypełnienia lub skutków – od wydania kolejnych aktów. Wobec tego takie postanowienia są pozbawione skutku bezpośredniego w prawie Unii i nie mogą przyznawać osobom prywatnym praw, na które osoby te mogłyby powoływać się bezpośrednio przed sądem w oparciu o wspomniane prawo.

49      Co do konwencji rzymskiej, należy przypomnieć, że zgodnie z art. 1 ust. 1 WPPT żadne postanowienie tego traktatu nie uchyla zobowiązań, które umawiające się strony podjęły wobec siebie na podstawie konwencji rzymskiej.

50      Wynika stąd, że nawet jeżeli Unia nie jest stroną konwencji rzymskiej, to jest ona jednak zobowiązana na podstawie art. 1 ust. 1 WPPT nie utrudniać państwom członkowskim wykonania obowiązków wynikających z tej konwencji. Wobec tego ta ostatnia konwencja wywiera skutki pośrednie w ramach Unii.

51      Jeżeli chodzi, na trzecim miejscu, o pytanie dotyczące stosunku pojęcia publicznego udostępniania, widniejącego z jednej strony w porozumieniu TRIPS, w WPPT i w konwencji rzymskiej, a z drugiej strony w dyrektywach 92/100 i 2001/29, trzeba przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału przepisy prawa Unii należy, o ile to możliwe, interpretować w świetle prawa międzynarodowego, w szczególności jeśli są to przepisy, które mają właśnie na celu wprowadzenie w życie umowy międzynarodowej zawartej przez Unię (zob. zwłaszcza wyroki: z dnia 14 lipca 1998 r. w sprawie C‑341/95 Bettati, Rec. s. I‑4355, pkt 20; z dnia 7 grudnia 2006 r. w sprawie C‑306/05 SGAE, Zb.Orz. s. I‑11519, pkt 35).

52      W związku z tym bezsporne jest, że jak wynika z motywu 15 dyrektywy 2001/29, jednym z celów, do których dąży ta dyrektywa, jest wdrożenie niektórych z nowych zobowiązań podjętych przez Unię na podstawie WCT i WPPT, które uznaje się wedle tegoż motywu za istotne uaktualnienie międzynarodowej ochrony praw autorskich i pokrewnych. W tych okolicznościach pojęcia zawarte w tej dyrektywie należy interpretować – na tyle, na ile jest to możliwe – w świetle definicji zawartych w tych dwóch traktatach (zob. podobnie wyrok z dnia 17 kwietnia 2008 r. w sprawie C‑456/06 Peek & Cloppenburg, Zb.Orz. s. I‑2731, pkt 31).

53      Ponadto z motywu dziesiątego dyrektywy 92/100 wynika, że zbliżenie ustawodawstw państw członkowskich powinno odbywać się w taki sposób, aby nie stały one w sprzeczności z umowami międzynarodowymi, na których oparte są w wielu państwach członkowskich prawa autorskie i prawa pokrewne.

54      Wskazana dyrektywa ma na celu harmonizację niektórych aspektów w ramach własności intelektualnej zgodnie z odpowiednimi konwencjami międzynarodowymi o prawie autorskim i prawach pokrewnych, takimi jak w szczególności konwencja rzymska, porozumienie TRIPS i WPPT, i ma w ten sposób ustanowić zestaw reguł zgodnych z regułami zawartymi w powyższych konwencjach.

55      Z powyższych rozważań wynika, że zawarte w dyrektywach 92/100 i 2001/29 pojęcia, takie jak „publiczne udostępnianie”, należy interpretować w świetle równoważnych pojęć zawartych w omawianych konwencjach międzynarodowych i w taki sposób, aby pozostawały z nimi w zgodzie, przy uwzględnieniu również kontekstu, w jaki pojęcia te się wpisują, i celów postanowień konwencji dotyczących własności intelektualnej.

56      Z uwagi na powyższe rozważania na pytania od pierwszego do trzeciego należy udzielić następującej odpowiedzi:

–        postanowienia porozumienia TRIPS oraz WPPT stosują się w porządku prawnym Unii;

–        konwencja rzymska, nie będąc częścią porządku prawnego Unii, nie znajduje w nim zastosowania, jednak wywiera w nim skutki pośrednie;

–        jednostki nie mogą się powoływać bezpośrednio ani na wskazaną konwencję, ani na porozumienie TRIAS, ani też na WPPT;

–        pojęcie publicznego udostępniania należy interpretować w świetle równoważnych pojęć zawartych w konwencji rzymskiej, w porozumieniu TRIPS oraz WPPT i w taki sposób, aby pozostawało ono w zgodzie ze wspomnianymi konwencjami, przy uwzględnieniu kontekstu, w jaki pojęcia te się wpisują, i celów postanowień konwencji dotyczących własności intelektualnej.

 W przedmiocie pytań czwartego i piątego

 Uwagi wstępne

57      Poprzez pytania czwarte i piąte sąd krajowy zmierza do ustalenia, czy bezpłatne odtwarzanie fonogramów w gabinecie dentystycznym w ramach wykonywania wolnego zawodu, z korzyścią dla klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli, stanowi „publiczne udostępnianie” lub też „podanie do publicznej wiadomości” w rozumieniu art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29 i czy takie odtwarzanie daje producentom fonogramów prawo do otrzymania wynagrodzenia.

58      W związku z tym na wstępie należy zaznaczyć, że sąd krajowy odnosi się w treści tych pytań do art. 3 ust. 2 lit. b) dyrektywy 2001/29, dotyczących wyłącznego prawa producentów fonogramów do zezwalania lub zabraniania jakiegokolwiek podawania do publicznej wiadomości ich fonogramów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki sposób, żeby osoby postronne miały do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.

59      Jak wynika z uzasadnienia projektu dyrektywy 2001/29 [COM(97) 628], co potwierdza motyw 27 tej dyrektywy, podanie do publicznej wiadomości w rozumieniu tego postanowienia dotyczy „interaktywnych transmisji na żądanie”, charakteryzujących się tym, że każdy może mieć do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie.

60      Z postanowienia odsyłającego wynika zaś, że w postępowaniu przed sądem krajowym wchodzi w grę jedynie odtwarzanie drogą radiową muzyki w gabinecie dentystycznym z korzyścią dla klientów, którzy się tam znajdują, a nie interaktywna transmisja na żądanie.

61      Z orzecznictwa wynika jednak, że w celu udzielenia sądowi krajowemu użytecznej odpowiedzi, która umożliwi mu rozstrzygnięcie zawisłego przed nim sporu, Trybunał musi w razie potrzeby przeformułować przedłożone mu pytania (wyroki: z dnia 4 maja 2006 r. w sprawie C‑286/05 Haug, Zb.Orz. s. I‑4121, pkt 17; z dnia 11 marca 2008 r. w sprawie C‑420/06 Jager, Zb.Orz. s. I‑1315, pkt 46).

62      Ponadto w celu udzielenia sądowi krajowemu takiej użytecznej odpowiedzi Trybunał może między innymi wziąć pod rozwagę normy prawa Unii, na które sąd krajowy nie powołał się w swoich pytaniach prejudycjalnych (wyroki: z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawach połączonych C‑329/06 i C‑343/06 Wiedemann i Funk, Zb.Orz. s. I‑4635, pkt 45; a także z dnia 23 listopada 2010 r. w sprawie C‑145/09 Tsakouridis, Zb.Orz. s. I‑11979, pkt 36).

63      W tym względzie należy zauważyć, że art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 ma na celu zapewnienie wypłaty godziwego wynagrodzenia przez użytkownika artystom wykonawcom i producentom fonogramów, jeżeli fonogram opublikowany do celów handlowych lub powielenie takiego fonogramu zostanie użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób odtworzone publicznie.

64      W tych okolicznościach pytania czwarte i piąte należy rozumieć w ten sposób, iż zmierzają one w istocie do ustalenia, czy pojęcie publicznego udostępniania w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 należy interpretować w ten sposób, że obejmuje ono bezpłatne odtwarzanie fonogramów w gabinecie dentystycznym w ramach wykonywania wolnego zawodu, z korzyścią dla klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli, i czy takie odtwarzanie daje prawo do pobierania wynagrodzenia na rzecz producentów fonogramów.

 W przedmiocie dopuszczalności

65      Marco Del Corso uważa, że pytania czwarte i piąte są niedopuszczalne ze względu na to, iż nigdy nie przyznał on, że za pośrednictwem odbiornika radiowego odtwarzał pacjentom w swoim gabinecie dentystycznym chronione fonogramy, tym bardziej że takie odtwarzanie w żadnym razie nie odbywało się w zamian za uiszczanie biletów wstępu przez pacjentów.

66      W związku z tym warto przypomnieć, że to nie do Trybunału, lecz do sądu krajowego należy ustalenie okoliczności leżących u podstaw sporu oraz dokonanie oceny ich wpływu na rozstrzygnięcie, o którego wydanie zwrócono się do tego sądu (zob. w szczególności wyroki: z dnia 16 września 1999 r. w sprawie C‑435/97 WWF i in., Rec. s. I‑5613, pkt 32; a także z dnia 11 listopada 2010 r. w sprawie C‑232/09 Danosa, Zb.Orz. s. I‑11405, pkt 33).

67      Otóż zgodnie z podziałem kompetencji między sądami unijnymi a sądami krajowymi do sądu krajowego należy zasadniczo zbadanie, czy spełnione są przesłanki faktyczne wymagające zastosowania normy Unii w sprawie toczącej się przed tym sądem, przy czym Trybunał, orzekając w przedmiocie wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym, może w razie potrzeby dostarczyć wskazówek dla sądu krajowego w dokonywanej przez siebie wykładni (zob. podobnie wyroki: z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie C‑424/97 Haim, Rec. s. I‑5123, pkt 58; a także z dnia 4 czerwca 2009 r. w sprawach połączonych C‑22/08 i C‑23/08 Vatsouras i Koupatantze, Zb.Orz. s. I‑4585, pkt 23).

68      W tym przypadku, jak wynika z postanowienia odsyłającego, pytania czwarte i piąte opierają się na przesłance faktycznej, wedle której M. Del Corso odtwarzał swoim pacjentom chronione fonogramy.

69      Należy zatem uznać te pytania za dopuszczalne i rozpatrzyć je w ramach ustaleń faktycznych dokonanych przez sąd krajowy.

 Co do istoty

70      Jeśli chodzi o pojęcie publicznego udostępniania, należy zauważyć na wstępie, że występuje ono nie tylko w art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100, w przepisie istotnym dla sprawy przed sądem krajowym, lecz również w przepisie art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, a także, w szczególności, w art. 12 konwencji rzymskiej, w art. 15 WPPT i w art. 14 ust. 1 porozumienia TRIPS.

71      Jak wynika z pkt 55 niniejszego wyroku, pojęcie publicznego udostępniania należy interpretować w świetle równoważnych pojęć zawartych w konwencji rzymskiej, w porozumieniu TRIPS oraz WPPT i w taki sposób, aby pozostawało ono w zgodzie z tymi konwencjami, przy uwzględnieniu również kontekstu, w jaki wpisują się te pojęcia, i celów postanowień wspomnianych konwencji.

72      Należy przypomnieć, że na podstawie art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 państwa członkowskie powinny zapewnić autorom wyłączne prawo do zezwalania lub zabraniania jakiegokolwiek publicznego udostępniania ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową, włączając podawanie do publicznej wiadomości ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie. Przepis ten inspirowany jest art. 8 WCT, którego stanowi niemal dosłowne powtórzenie.

73      Artykuł 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 nakazuje państwom członkowskim ustanawianie prawa w celu zapewnienia wypłaty jednorazowego godziwego wynagrodzenia płatnego przez użytkownika, jeżeli fonogram opublikowany do celów handlowych lub powielenie takiego fonogramu zostanie użyte do nadania przez środki bezprzewodowe lub w jakikolwiek sposób udostępnione publicznie, oraz w celu zapewnienia jego podziału między artystów wykonawców i producentów fonogramów. Przepis ten inspirowany jest art. 12 konwencji rzymskiej, którego stanowi niemal dosłowne powtórzenie (zob. wyrok z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie C‑245/00 SENA, Rec. s. I‑1251, pkt 35).

74      Z porównania art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 i art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 wynika, że pojęcie publicznego udostępniania widniejące w tych przepisach zostało użyte w kontekstach, które nie są identyczne, oraz że przyświecające mu cele, aczkolwiek podobne, są jednak w części różne.

75      W rezultacie autorom przysługuje na podstawie art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 prawo o charakterze prewencyjnym pozwalające wkroczyć w celu zakazania publicznego udostępnienia przez potencjalnych użytkowników ich utworów, którego to udostępnienia użytkownicy ci mogą chcieć dokonać. Z drugiej strony artyści wykonawcy i producenci fonogramów korzystają na podstawie art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 z prawa o charakterze kompensacyjnym, które nie podlega wykonaniu, zanim fonogram opublikowany w celach handlowych lub powielony egzemplarz takiego fonogramu nie zostaną lub nie zostały użyte w celu publicznego udostępnienia przez użytkownika.

76      Wynika stąd, co się tyczy w szczególności art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100, po pierwsze, że w tym przepisie założono zindywidualizowaną ocenę pojęcia publicznego udostępniania. To samo tyczy się tożsamości użytkownika i kwestii omawianego używania fonogramu.

77      Po drugie, art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 stosuje się w przypadku używania utworu, tak więc okazuje się, że prawo objęte tym przepisem jest prawem o charakterze zasadniczo majątkowym.

78      Zatem aby ocenić, czy użytkownik dokonuje czynności publicznego udostępnienia w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100, należy zgodnie z podejściem zindywidualizowanym, wskazanym w pkt 76 niniejszego wyroku, ocenić sytuację zarówno określonego użytkownika, jak też ogółu osób, którym użytkownik ten udostępnia chronione fonogramy.

79      Aby dokonać takiej oceny, trzeba uwzględnić wiele uzupełniających się czynników, niemających charakteru autonomicznego i od siebie współzależnych. W rezultacie należy stosować je zarówno indywidualnie, jak i uwzględniając ich wzajemne oddziaływanie, przy założeniu, że czynniki te mogą w zależności od różnych konkretnych sytuacji występować w bardzo różnym stopniu nasilenia.

80      Powinnością sądu krajowego jest przeprowadzenie całościowej oceny danego stanu faktycznego.

81      W związku z tym należy zauważyć, że Trybunał określił już pewne kryteria w kontekście nieco odmiennym od art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29.

82      Po pierwsze, Trybunał podkreślił już nieodzowną rolę użytkownika. I tak, orzekł on w odniesieniu do prowadzącego zakład hotelowy lub lokal gastronomiczny, że dokonuje on czynności udostępnienia w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29, gdy podejmuje działania w celu udzielenia dostępu swoim klientom programu radiowego zawierającego chroniony utwór, mając pełną świadomość konsekwencji tych działań. W braku takich działań klienci ci, którzy znaleźliby się w strefie objętej emisją wspomnianego programu, nie mogliby co do zasady korzystać z nadawanego utworu (zob. podobnie ww. wyrok w sprawie SGAE, pkt 42; a także wyrok z dnia 4 października 2011 r. w sprawach połączonych C‑403/08 i C‑429/08 Football Association Premier League i in., Zb.Orz. s. I-9083, pkt 195).

83      Po drugie, Trybunał sprecyzował już niektóre nieodłączne elementy terminu „publiczne”.

84      W tym względzie Trybunał orzekł, że określenie „publiczne” w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 oznacza, iż chodzi o nieokreśloną liczbę potencjalnych odbiorców, i zakłada dodatkowo dość znaczną liczbę osób (zob. podobnie wyroki: z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie C‑89/04 Mediakabel, Zb.Orz. s. I‑4891, pkt 30; z dnia 14 lipca 2005 r. w sprawie C‑192/04 Lagardère Active Broadcast, Zb.Orz. s. I‑7199, pkt 31; a także ww. wyrok w sprawie SGAE, pkt 37, 38).

85      Co się tyczy przede wszystkim „nieokreślonego” charakteru odbiorców, należy zauważyć, że zgodnie z definicją pojęcia „transmisji publicznej (udostępnienia publicznego)” podawanej przez glosariusz WIPO, który nie mając wiążącej mocy prawnej, przyczynia się jednak do interpretacji terminu „publiczne”, chodzi o „udostępnianie utworu […] w jakikolwiek właściwy sposób ogółowi ludności, to znaczy bez ograniczenia do poszczególnych osób należących do prywatnej grupy”.

86      Jeżeli chodzi w dalszej kolejności o kryterium dotyczące „dość znacznej liczby osób”, ma ono na celu zaznaczenie, że termin „publiczne” zawiera w sobie pewien minimalny próg, co wyklucza z tego pojęcia zbyt małą lub nieznaczną liczbę danych osób.

87      W celu bliższego określenia tej liczby Trybunał wziął pod uwagę kumulatywne skutki udostępnienia utworów potencjalnym odbiorcom (zob. ww. wyrok w sprawie SGAE, pkt 39). W tym względzie nie tylko jest istotne, aby wiedzieć, ile osób ma dostęp do tego samego utworu równocześnie, ale także ile z nich ma do niego dostęp jedna po drugiej.

88      Po trzecie, w pkt 204 ww. wyroku w sprawach połączonych Football Association Premier League i in. Trybunał uznał, że zarobkowy charakter publicznego udostępniania w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy 2001/29 nie jest bez znaczenia.

89      Wynika stąd, że tym bardziej dotyczy to prawa do godziwego wynagrodzenia, przewidzianego w art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100, przy uwzględnieniu zasadniczo majątkowego charakteru tego prawa.

90      W szczególności Trybunał wskazał już, że działania podmiotu świadczącego usługi hotelarskie umożliwiające jego klientom dostęp do utworu nadawanego drogą radiowo-telewizyjną należy traktować jako dodatkową usługę, świadczoną w celu uzyskania korzyści, ponieważ oferowanie tej usługi ma wpływ na standard zakładu, a co za tym idzie – przekłada się ono na cenę pokoju. Podobnie Trybunał uznał, że transmisja przez prowadzącego zakład gastronomiczny nadawanych utworów jest dokonywana w celu wywarcia wpływu i może wywrzeć wpływ na frekwencję w tym lokalu i ostatecznie na jego rezultaty ekonomiczne (zob. podobnie ww. wyroki: w sprawie SGAE, pkt 44; a także w sprawach połączonych Football Association Premier League i in., pkt 205).

91      Dorozumiane jest zatem, że odbiorcy, w stosunku do których następuje udostępnianie, z jednej strony są dla użytkownika grupą docelową, a z drugiej strony są podatni, w takim czy innym stopniu, na odbiór tego udostępniania, a nie jedynie „uchwycani” przypadkowo.

92      To z uwzględnieniem w szczególności tych kryteriów należy zbadać, czy w sprawie takiej jak w postępowaniu przed sądem krajowym dentysta, który odtwarza fonogramy w obecności swych pacjentów jako muzykę tła, dokonuje czynności publicznego udostępnienia w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100.

93      O ile to na sądach krajowych co do zasady spoczywa, jak zostało wskazane w pkt 80 niniejszego wyroku, obowiązek określenia, czy w konkretnej sprawie tak istotnie jest, i przeprowadzenia całościowej ostatecznej oceny stanu faktycznego w tym zakresie, o tyle należy uznać, co się tyczy sprawy w postępowaniu przed sądem krajowym, że Trybunał ma do dyspozycji wszystkie okoliczności sprawy istotne, aby ustalić, czy ma miejsce taka czynność publicznego udostępniania.

94      Należy przede wszystkim zauważyć, że podobnie jak w sprawach leżących u podstaw ww. wyroków w sprawie SGAE, a także w sprawach połączonych Football Association Premier League i in., pacjenci dentysty, mimo iż znajdują się w strefie zasięgu sygnału nadającego fonogramy, mogą z tego korzystać tylko dzięki celowemu działaniu dentysty. Dlatego też dentysta musi być uznany za świadomie uczestniczącego w odtwarzaniu tych fonogramów.

95      Co się tyczy w dalszej kolejności klientów dentysty, takiego jak ten w sprawie przed sądem krajowym, należy zauważyć, że tworzą oni zwykle krąg osób, którego skład jest w dużym stopniu ustabilizowany, i że stanowią zatem określony krąg potencjalnych odbiorców, ponieważ inne osoby nie mają co do zasady dostępu do wykonywanych przez dentystę zabiegów. W rezultacie nie chodzi tu o „ogół ludności”, w przeciwieństwie do definicji przytoczonej w pkt 85 niniejszego wyroku.

96      Co się tyczy ponadto, zgodnie z pkt 84 niniejszego wyroku, liczby osób, którym ten sam nadawany fonogram jest odtwarzany przez dentystę, należy uznać, że w odniesieniu do klientów jednego dentysty, kwestia tej liczby osób jest mało ważna, a wręcz nieznacząca, przy uwzględnieniu, że krąg osób obecnych równocześnie w jego gabinecie jest co do zasady bardzo ograniczony. Co więcej, choć klienci przychodzą kolejno po sobie, to jednak klienci ci, obecni na zmianę, nie są co do zasady odbiorcami tych samych fonogramów, w szczególności tych nadawanych drogą radiową.

97      Wreszcie, nie można zaprzeczyć, że w stanie faktycznym takim jak w postępowaniu przed sądem krajowym dentysta, który odtwarza fonogramy w obecności pacjentów jako muzykę tła, nie może rozsądnie ani oczekiwać zwiększenia liczby klientów swojego gabinetu tylko z powodu tego odtwarzania, ani podwyższać ceny wykonywanych przez siebie zabiegów. W rezultacie takie odtwarzanie nie może samo w sobie mieć jakiegokolwiek wpływu na dochody dentysty.

98      W rzeczywistości, klienci dentysty udają się do gabinetu dentystycznego jedynie w celu poddania się zabiegom, natomiast odtwarzanie fonogramu nie jest nieodłącznym elementem przy świadczeniu opieki stomatologicznej. Jedynie przypadkowo i niezależnie od swej woli klienci dentysty korzystają z dostępu do pewnych fonogramów, w zależności od momentu przybycia do gabinetu i czasu trwania oczekiwania oraz charakteru leczenia, któremu są poddawani. W tych okolicznościach nie można domniemywać, by zwykli klienci dentysty byli podatni na omawiane odtwarzanie.

99      W rezultacie takie odtwarzanie nie ma charakteru zarobkowego, wbrew kryterium przedstawionym w pkt 90 niniejszego wyroku.

100    Jak wynika z całości powyższych rozważań, dentysta, który jak ten w sprawie przed sądem krajowym bezpłatnie odtwarza fonogramy w swoim gabinecie, na rzecz klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli, nie dokonuje „publicznego udostępnienia” w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100.

101    Wynika stąd, że przewidziany w art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 wymóg wypłaty godziwego wynagrodzenia przez użytkownika, czyli dokonywania przez niego „publicznego udostępnienia” w rozumieniu tego przepisu, nie jest spełniony w przypadku takim jak ten w postępowaniu przed sądem krajowym.

102    W tych okolicznościach na pytania czwarte i piąte należy odpowiedzieć, że pojęcie publicznego udostępniania w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 należy interpretować w ten sposób, iż nie obejmuje ono bezpłatnego odtwarzania fonogramów w gabinecie dentystycznym takim jak ten w postępowaniu przed sądem krajowym, w ramach wykonywania wolnego zawodu, z korzyścią dla klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli. Zatem takie odtwarzanie nie daje prawa do pobierania wynagrodzenia na rzecz producentów fonogramów.

 W przedmiocie kosztów

103    Dla stron postępowania przed sądem krajowym niniejsze postępowanie ma charakter incydentalny, dotyczy bowiem kwestii podniesionej przed tym sądem, do niego zatem należy rozstrzygnięcie o kosztach. Koszty poniesione w związku z przedstawieniem uwag Trybunałowi, inne niż poniesione przez strony postępowania przed sądem krajowym, nie podlegają zwrotowi.

Z powyższych względów Trybunał (trzecia izba) orzeka, co następuje:

1)      Postanowienia porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej, stanowiącego załącznik 1 C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO), podpisanego w Marrakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r. i zatwierdzonego decyzją Rady 94/800/WE z dnia 22 grudnia 1994 r. dotyczącą zawarcia w imieniu Wspólnoty Europejskiej w dziedzinach wchodzących w zakres jej kompetencji, porozumień, będących wynikiem negocjacji wielostronnych w ramach Rundy Urugwajskiej (1986–1994), i traktatu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) o artystycznych wykonaniach i fonogramach z dnia 20 grudnia 1996 r. stosują się w porządku prawnym Unii.

Międzynarodowa konwencja o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji nadawczych, sporządzona w Rzymie dnia 26 października 1961 r., nie będąc częścią porządku prawnego Unii, nie znajduje w nim zastosowania, jednak wywiera w nim skutki pośrednie.

Jednostki nie mogą się powoływać bezpośrednio ani na wskazaną konwencję, ani na wskazane porozumienie, ani też na wspomniany traktat.

Pojęcie publicznego udostępniania, widniejące w dyrektywie Rady 92/100/EWG z dnia 19 listopada 1992 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej i w dyrektywie 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym, należy interpretować w świetle równoważnych pojęć zawartych w tejże konwencji, we wskazanym porozumieniu oraz we wspomnianym traktacie i w taki sposób, aby pozostawało ono w zgodzie z tymi aktami, przy uwzględnieniu kontekstu, w jaki pojęcia te się wpisują, i celów postanowień konwencji dotyczących własności intelektualnej.

2)      Pojęcie publicznego udostępniania w rozumieniu art. 8 ust. 2 dyrektywy 92/100 należy interpretować w ten sposób, że nie obejmuje ono bezpłatnego odtwarzania fonogramów w gabinecie dentystycznym takim jak ten w postępowaniu przed sądem krajowym, w ramach wykonywania wolnego zawodu, z korzyścią dla klientów, którzy korzystają z tego niezależnie od swojej woli. Zatem takie odtwarzanie nie daje prawa do pobierania wynagrodzenia na rzecz producentów fonogramów.